Το 1ο One Health Summit ανέδειξε την ανάγκη για Εθνική Στρατηγική Ενιαίας Υγείας

Η έννοια της «Ενιαίας Υγείας» – δηλαδή της αλληλεξάρτησης ανάμεσα στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος – βρέθηκε στο επίκεντρο του 1ου One Health Summit, που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 22 Οκτωβρίου 2025 στο Ωδείο Αθηνών.

Το συνέδριο, που διοργάνωσαν οι Industry Disruptors – Game Changers (IDGC) με την επιστημονική υποστήριξη της MSD, συγκέντρωσε εκπροσώπους της κυβέρνησης, της ακαδημαϊκής και υγειονομικής κοινότητας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Κατά τις εργασίες του συνεδρίου αναδείχθηκε με τον πιο εμφατικό τρόπο η επείγουσα ανάγκη για ένα Εθνικό Σχέδιο Ενιαίας Υγείας, ικανό να ενώσει την επιστήμη, την πολιτεία και την κοινωνία σε μια κοινή στρατηγική για τη δημόσια υγεία, την πρόληψη και το περιβάλλον.

Η πρώτη μελέτη για την Ενιαία Υγεία στην Ελλάδα

Η επιστημονική ομάδα του One Health παρουσίασε την πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη για την Ενιαία Υγεία που έχει πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα, την οποία υποστήριξε η φαρμακευτική εταιρεία MSD.
Η μελέτη αποτυπώνει με σαφήνεια τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στην υγεία του ανθρώπου, των ζώων και του περιβάλλοντος και καταθέτει μια δέσμη προτάσεων για τη χάραξη ενός Εθνικού Σχεδίου Ενιαίας Υγείας, βασισμένου στη διατομεακή συνεργασία και την εκπαίδευση.

Συντονιστής της επιστημονικής ομάδας που εκπόνησε τη μελέτη ήταν ο Γιάννης Τούντας, Ομότιμος Καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Διευθυντής του Ιδρύματος Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ). Συμμετείχαν επίσης η Μαρία Λινού, Κτηνίατρος και Πρόεδρος της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας, ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης, Καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Πρόεδρος του Δ.Σ. του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ), καθώς και ο Θωμάς Μπαρτζάνας, Καθηγητής και Αντιπρύτανης Έρευνας, Οικονομικών και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τα πορίσματα της μελέτης καταγράφουν με σαφήνεια αποκαλυπτικά στοιχεία για τις επιπτώσεις των περιβαλλοντικών παραγόντων στην ανθρώπινη υγεία. Ειδικότερα:

• έως και το 90% του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων συνδέεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες.
• το 75% των λοιμωδών νοσημάτων παγκοσμίως είναι ζωονόσοι.
• σχεδόν το 60% όλων των ανθρώπινων παθογόνων έχει ζωική προέλευση, προσβάλλοντας περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους ετησίως και προκαλώντας πάνω από δύο εκατομμύρια θανάτους.
• το 20% των καρκίνων σχετίζεται με τη διατροφή.
• η πανδημία COVID-19 προκάλεσε παγκόσμια ύφεση 4,3% το 2020 και αποτέλεσε την τρίτη κύρια αιτία θανάτου στην Ε.Ε. το 2021.
• το 15% της θνησιμότητας στην Ευρώπη οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
• η κλιματική αλλαγή αναμένεται να προκαλέσει 250.000 επιπλέον θανάτους ετησίως την περίοδο 2030-2050.
• η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε «σιωπηλή πανδημία».
• περισσότερα από ένα εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση.
• έως το 2100 οι θάνατοι από καύσωνα μπορεί να φτάσουν τους 55.000 ετησίως, με αύξηση της θερμοκρασιακής θνησιμότητας κατά 13,5%.
• η κτηνοτροφία ευθύνεται για περίπου 13% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ε.Ε., με το μεθάνιο να αντιπροσωπεύει πάνω από το 50% αυτών.

Τα ευρήματα της μελέτης φανερώνουν ότι η υγεία του ανθρώπου, των ζώων και του περιβάλλοντος είναι αλληλένδετη και αναδεικνύουν το ρόλο της πρόληψης, της εκπαίδευσης και της διατομεακής συνεργασίας ως βασικών προϋποθέσεων για τη βιωσιμότητα της κοινωνίας.

Η παρουσίαση της μελέτης συνοδεύτηκε από ουσιαστικές παρεμβάσεις των μελών της επιστημονικής ομάδας, που ανέδειξαν τις διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της Ενιαίας Υγείας.

Ο Γιάννης Τούντας στάθηκε στη σημασία της πρόληψης και της οργάνωσης της Δημόσιας Υγείας με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Τόνισε ότι η χώρα χρειάζεται να επενδύσει σε υποδομές, ανθρώπινο δυναμικό και εκπαίδευση, ώστε να ενισχυθεί η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και να αναπτυχθούν μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης και ετοιμότητας. Μεταξύ των προτεραιοτήτων που έθεσε ήταν η βελτίωση της εμβολιαστικής κάλυψης των ενηλίκων, η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής, η ανάπτυξη ψηφιακής υγείας και η ενημέρωση του πληθυσμού μέσα από συνεχή εκπαίδευση.

Η Μαρία Λινού ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της κτηνιατρικής επιστήμης στη δημόσια υγεία. Επισήμανε την ανάγκη για ενίσχυση της επιτήρησης και καταγραφής ζωονόσων, για ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών μέσω εθνικού συστήματος συνταγογράφησης, καθώς και για εκπαίδευση και ενημέρωση των επαγγελματιών και των πολιτών. Παράλληλα υπογράμμισε τη σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών, προτείνοντας τη δημιουργία κεντρικού συντονιστικού οργάνου και την ένταξη της Ενιαίας Υγείας στην πολιτική ατζέντα, με σαφή χρηματοδότηση και εθνικά σχέδια δράσης.

Ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης επικεντρώθηκε στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, τονίζοντας ότι φαινόμενα όπως οι καύσωνες, οι πλημμύρες και οι πυρκαγιές δεν είναι μόνο περιβαλλοντικές κρίσεις αλλά και άμεσες απειλές για τη δημόσια υγεία. Μεταξύ των προτάσεών του περιλαμβάνονται σχέδια ετοιμότητας για θερμική καταπόνηση, παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα, ενημέρωση του κοινού μέσω έγκαιρων ειδοποιήσεων και προστασία των ευάλωτων ομάδων.

Ο Θωμάς Μπαρτζάνας προσέγγισε το ζήτημα από την πλευρά της αγροδιατροφής, αναδεικνύοντας τη δυνατότητα του αγροτικού τομέα να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των εκπομπών και στην προστασία του περιβάλλοντος. Αναφέρθηκε στη χρήση εγχώριων φυτικών ζωοτροφών με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, στην τεχνολογία «διατροφής ακριβείας», στη βιοασφάλεια των εκτροφών και στις βιοκλιματικές κατασκευές, καθώς και στην αγροδασοκομία ως λύση για τη συγκράτηση άνθρακα στα ορεινά βοσκοτόπια.

Οι τοποθετήσεις των τεσσάρων επιστημόνων συνέκλιναν στο κοινό μήνυμα ότι η Ενιαία Υγεία δεν είναι θεωρητική έννοια, αλλά πρακτικό πλαίσιο συνεργασίας που μπορεί να μεταφραστεί σε πολιτικές, εκπαίδευση, τεχνολογία και δράση.

Ανάγκη για Εθνική Στρατηγική Ενιαίας Υγείας

Οι τοποθετήσεις των εκπροσώπων της Πολιτείας επιβεβαίωσαν ότι η Ενιαία Υγεία έχει πάψει να αποτελεί θεωρητική προσέγγιση και έχει αναδειχθεί σε πολιτική αναγκαιότητα. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η ανάγκη διαμόρφωσης ενός Εθνικού Σχεδίου Ενιαίας Υγείας που θα συντονίζει δράσεις και φορείς, μετατρέποντας την επιστημονική γνώση σε πρακτική πολιτική.

Ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, σε γραπτό χαιρετισμό του, επισήμανε ότι η Ενιαία Υγεία «αναγνωρίζει τη σύνδεση και αλληλεξάρτηση της υγείας ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος». Όπως ανέφερε, «ως Υπουργός Υγείας, βασική μου αποστολή είναι να διασφαλίσω τον πρώτο πυλώνα αυτής της προσέγγισης, τη δημόσια υγεία των ανθρώπων». Τόνισε ακόμη ότι οι μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης αποδίδουν ορατά αποτελέσματα στην καθημερινότητα των πολιτών και πως η προστασία της υγείας απαιτεί πλέον ολιστικές λύσεις που συνδυάζουν πολιτική, επιστήμη και κοινωνική ευθύνη.

Η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, επεσήμανε ότι η Ενιαία Υγεία είναι ένα θέμα που συζητείται εδώ και χρόνια, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, αλλά τώρα είναι η στιγμή να μετατραπούν οι γενικές αρχές σε συγκεκριμένες δράσεις. «Ζούμε ήδη τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και της περιβαλλοντικής ρύπανσης», είπε, αναφερόμενη στη συσχέτιση του καρκίνου του πνεύμονα σε μη καπνιστές με την ατμοσφαιρική ρύπανση. «Αυτό αποδεικνύει ότι η δημόσια υγεία δεν είναι μόνο ατομική ευθύνη».

Αναλύοντας τον ρόλο του ΕΟΔΥ, σημείωσε ότι ο Οργανισμός αποτελεί κεντρικό πυρήνα των δράσεων Ενιαίας Υγείας μέσω συνεργασιών όπως το πρόγραμμα EU4Health με το ECDC και άλλα κράτη μέλη ώστε να αναπτυχθούν ενιαία και συγκρίσιμα δεδομένα για ανθρώπους, ζώα και περιβαλλοντικούς παράγοντες. «Για πρώτη φορά η χώρα μας υλοποιεί πρόγραμμα Ενιαίας Υγείας με έγκριση του ECDC, απολύτως τεκμηριωμένο επιστημονικά» ανέφερε η κα Αγαπηδάκη και τόνισε «Αυτό αποτελεί αλλαγή πολιτικού παραδείγματος: η πολιτική πρέπει να στηρίζεται σε δεδομένα και δημόσια υγεία, όχι μόνο σε καλές προθέσεις».

Περαιτέρω η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας αναφέρθηκε επίσης στα προγράμματα ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ και στις δράσεις για την αντιμικροβιακή αντοχή, υπογραμμίζοντας ότι «τα συνεργατικά μοντέλα δουλεύουν και ήδη έχουν μετρήσιμα αποτελέσματα». «Στόχος μας», πρόσθεσε, «είναι να συνεχίσουμε με στοχευμένες δράσεις, μετρήσιμα αποτελέσματα και ανάπτυξη της ερευνητικής ικανότητας της χώρας».

Ο Υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, τόνισε ότι η Πολιτική Προστασία πρέπει να λειτουργεί ως γέφυρα που θα συνενώνει την Υγεία, το Περιβάλλον, την Κλιματική Κρίση και την Κοινωνία. «Όχι για να υποκαταστήσει άλλους θεσμούς», σημείωσε, «αλλά για να διασφαλίσει ένα συνεκτικό σύστημα με πραγματικά αποτελέσματα για την Ενιαία Υγεία».
Ο κ. Κεφαλογιάννης αναφέρθηκε και στο πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ το οποίο χαρακτήρισε ως ολοκληρωμένο σχέδιο αξίας δύο δισεκατομμυρίων ευρώ που περιλαμβάνει δράσεις πρόληψης και καταστολής, με τη δημιουργία Εθνικής Βάσης Δεδομένων για την Πολιτική Προστασία. Η βάση αυτή, όπως εξήγησε, «θα συγκεντρώνει δεδομένα από όλα τα συναρμόδια υπουργεία και με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης θα επιτρέπει την παρακολούθηση και πρόβλεψη φαινομένων σε πραγματικό χρόνο».

Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετείχε και ο Ευρωπαίος Επίτροπος Υγείας και Ευζωίας των Ζώων, Olivér Várhelyi, μέσω βιντεοσκοπημένου μηνύματος, ο οποίος ανέδειξε το ευρωπαϊκό αποτύπωμα της Ενιαίας Υγείας. Αναφερόμενος στις επιπτώσεις της πανδημίας του COVID-19, επισήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ενσωματώσει την αρχή της Ενιαίας Υγείας σε ένα ευρύ φάσμα πολιτικών. «Χρησιμοποιούμε το Δίκτυο Ενιαίας Υγείας για τη Μικροβιακή Αντοχή της Ε.Ε. για να ενισχύσουμε τον συντονισμό με τα κράτη μέλη και τους εμπλεκόμενους φορείς», τόνισε και πρόσθεσε ότι το δίκτυο «βοηθά στην ανταλλαγή γνώσεων και ενδυναμώνει τη συλλογική μας ανταπόκριση».
Ο Επίτροπος ανακοίνωσε επίσης ότι μέσα στο 2025 θα υιοθετηθεί το πρώτο Σχέδιο Πρόληψης, Ετοιμότητας και Αντίδρασης της Ε.Ε., που θα ενισχύσει τον συντονισμό για την εφαρμογή εθνικών σχεδίων δράσης. «Όλοι μας έχουμε την ευθύνη να εφαρμόσουμε αποτελεσματικά την Ενιαία Υγεία – από το τοπικό έως το ευρωπαϊκό επίπεδο» υπογράμμισε ο  Olivér Várhelyi.

Την ανάγκη στενότερης συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων φορέων και υπηρεσιών του κράτους επισήμανε και ο João Breda, επικεφαλής του Γραφείου Ποιότητας Φροντίδας και Ασφάλειας Ασθενών του ΠΟΥ στην Αθήνα, υπογραμμίζοντας ότι η επιτυχία της Ενιαίας Υγείας προϋποθέτει συντονισμένη δράση, κοινά εργαλεία παρακολούθησης και συνεργασία σε όλα τα επίπεδα – από την Πολιτεία έως την τοπική αυτοδιοίκηση.

Η συζήτηση για την Ενιαία Υγεία ολοκληρώθηκε με παρεμβάσεις από την επιστημονική και επιχειρηματική κοινότητα, που ανέδειξαν τη σημασία της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Η Agata Jakoncic, Managing Director της MSD για Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα, τόνισε ότι οι σύγχρονες προκλήσεις απαιτούν διεπιστημονική συνεργασία, πρόληψη και ολιστικές λύσεις. «Η προσέγγιση One Health αναγνωρίζει την αλληλεξάρτηση ανθρώπινης, ζωικής και περιβαλλοντικής υγείας», σημείωσε η κα Jakoncic και επισήμανε πως στις προθέσεις της MSD – που ήταν Πλατινένιος Χορηγός του Summit – είναι να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη δημόσια συζήτηση για το One Health. Η επικεφαλής της MSD χαιρέτισε επίσης το γεγονός ότι η Ελλάδα, μια χώρα που δοκιμάστηκε από πυρκαγιές, πλημμύρες και σεισμούς, είναι σήμερα σε θέση να αναδείξει τη σημασία αυτής της προσέγγισης.

Ο Νίκος Λινάρδος, General Manager της MSD Animal Health Greece & Cyprus, υπογράμμισε ότι «τα εμβόλια και τα φάρμακα, όταν χορηγούνται προληπτικά, προστατεύουν τόσο την υγεία των ζώων όσο και τη δημόσια υγεία». Η πρόληψη, όπως εξήγησε, οδηγεί σε μειωμένη ανάγκη για αντιβιοτικά, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής.
«Σημείο-κλειδί για την προστασία της δημόσιας υγείας είναι ο κτηνίατρος καθώς αποτελεί το πρώτο τείχος της Ενιαίας Υγείας», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Λινάρδος και τόνισε ότι μέσα από στρατηγικές κοινής επιτήρησης, διαμοιρασμού δεδομένων, εμβολιασμών και εκπαίδευσης, μπορούμε «να οικοδομήσουμε ανθεκτικά οικοσυστήματα όπου θα ευημερούν άνθρωποι, ζώα και περιβάλλον».

Από την πλευρά του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ο Γενικός Γραμματέας Σπύρος Πρωτοψάλτης επισήμανε ότι «η Ενιαία Υγεία δεν είναι απλώς μια επιστημονική προσέγγιση, αλλά πολιτική στάση» και προειδοποίησε πως «αν σπάσει ένας κρίκος αυτής της αλυσίδας, κινδυνεύουν όλοι».

Τον κομβικό ρόλο των Περιφερειών στην εφαρμογή πολιτικών One Health ανέδειξαν οι Άννα Μαστοράκου, Αντιπεριφερειάρχης Υγείας Δυτικής Ελλάδας, Κώστας Αποστολόπουλος, Αντιπεριφερειάρχης Αγροτικής Οικονομίας, Κτηνοτροφίας και Αλιείας Στερεάς Ελλάδας, και Χρυσοβαλάντης Μέλλος, Αντιπεριφερειάρχης Δημόσιας Υγείας Πελοποννήσου, τονίζοντας ότι η Ενιαία Υγεία ξεκινά από την τοπική κοινωνία.

Από την πλευρά του ο Μιχάλης Στάγκος, Co-Founder των IDGC, επισήμανε ότι «στόχος είναι να χτίσουμε μία συναντίληψη γύρω από την Ενιαία Υγεία» και αναφέρθηκε στη σημασία ης Συνεργατικής Ανθεκτικότητας και της Οικοσυστημικής Καινοτομίας που πρέπει να χαρακτηρίζει αυτή την προσέγγιση.

Νέα εθνική κουλτούρα Δημόσιας Υγείας

Τα συμπεράσματα του 1ου One Health Summit είναι σαφή. Η Ενιαία Υγεία δεν είναι θεωρητική σύλληψη αλλά αναγκαιότητα πολιτικής και κοινωνικής δράσης. Οι αριθμοί το αποδεικνύουν, η επιστήμη το υποστηρίζει και η Πολιτεία αρχίζει να το αναγνωρίζει.

Η υγεία του ανθρώπου, των ζώων και του περιβάλλοντος αποτελεί ένα αλληλένδετο σύστημα, όπου καμία παρέμβαση δεν μπορεί να επιτύχει μεμονωμένα. Η πρόληψη, η εκπαίδευση, η έρευνα, η τεχνολογία και η διατομεακή συνεργασία είναι οι πέντε άξονες πάνω στους οποίους μπορεί να οικοδομηθεί ένα Εθνικό Σχέδιο Ενιαίας Υγείας με πραγματικό αντίκρισμα.

Το συνέδριο ανέδειξε το μήνυμα ότι για να υπάρξει πρόοδος χρειάζεται ενιαίος σχεδιασμός, σταθερή χρηματοδότηση, ανταλλαγή δεδομένων και συντονισμός μεταξύ επιστημονικών και διοικητικών φορέων. Μόνο έτσι η χώρα μπορεί να περάσει από την αποσπασματική διαχείριση κρίσεων σε μια κουλτούρα πρόληψης, ανθεκτικότητας και βιωσιμότητας.

Το 1ο One Health Summit απέδειξε ότι η υγεία είναι μία – και για να τη διαφυλάξουμε χρειάζεται κοινή γνώση, κοινή ευθύνη και κοινή δράση.