Αδριάνειο Υδραγωγείο, το αρχαίο θαύμα που παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα

Από την αρχαιότητα, η Αθήνα αντιμετώπιζε έντονα προβλήματα λειψυδρίας. Τα επιφανειακά νερά ήταν πάντα λιγοστά και η υδροδότηση της πόλης γινόταν συνήθως από πηγές και πηγάδια ή από κρήνες διάσπαρτες μέσα στην πόλη, καθώς και από πλήθος δεξαμενών στις οποίες συγκεντρωνόταν βρόχινο νερό.

Οι Αθηναίοι κατασκεύασαν διάφορα υδραγωγεία για να εξασφαλίσουν την παροχή νερού, με πολύ σπουδαίο έργο το υδραγωγείο του Πεισίστρατου. Το σημαντικότερο όμως έργο για την υδροδότηση της Αθήνας ήταν το Αδριάνειο Υδραγωγείο, το οποίο κατασκευάστηκε μεταξύ των ετών 125 και 140 μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Αδριανό.

Για τη λειτουργία του δημιουργήθηκε υπόγεια σήραγγα περίπου 25 χλμ. (χωρίς τα ενισχυτικά υδραγωγεία), η οποία εξακολουθεί μέχρι σήμερα να περισυλλέγει ύδατα από υπόγειους υδροφορείς και ρέματα κατά μήκος του άξονά της, διασχίζοντας οκτώ δήμους της Αττικής, από την Πάρνηθα έως την πλατεία Δεξαμενής στο Κολωνάκι. Ο σχεδιασμός, η εκτέλεση και η διαχρονική λειτουργία του το καθιστούν σημαντικό μνημείο της αρχαίας υδραυλικής τεχνολογίας. Το τεχνικό αυτό επίτευγμα, που κατασκευάστηκε πριν από περίπου 2.000 χρόνια, συνεχίζει να λειτουργεί ακόμη και σήμερα σχεδόν με τον τρόπο που αρχικά σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε, τονίζοντας την ανάγκη ανάδειξης της σπουδαιότητάς του. Πρόκειται για ένα υπόγειο θαύμα της υδραυλικής μηχανικής – το μεγαλύτερο στην Ευρώπη – που παραμένει αδιάκοπα σε λειτουργία. Ένα υποδειγματικά ανθεκτικό έργο που παραμένει ζωντανό.

Η ΕΥΔΑΠ έχει αναλάβει τη συντήρηση, ανάδειξη και επαναξιοποίησή του, ως ο αποκλειστικός διαχειριστής του ύδατος του Αδριανείου Υδραγωγείου, αλλά και ως ο φορέας, που έχει συστηματικά συλλέξει και συνεχίζει να καταγράφει σημαντική γνώση γύρω από το σπάνιο αυτό υδραυλικό μνημείο. Παράλληλα, έχει συναντήσει εταίρους που έχουν συνδράμει καθοριστικά στην επίτευξη των στόχων της για το Αδριάνειο Υδραγωγείο, με σημαντικότερο, στην προσπάθεια επαναχρησιμοποίησης του έργου, τον Δήμο Χαλανδρίου.

Σήμερα, η ΕΥΔΑΠ, σε συνεργασία με τον Δήμο Χαλανδρίου και έξι ακόμη εξειδικευμένους εταίρους, ολοκληρώνει το ευρωπαϊκό πιλοτικό πρόγραμμα CULTURAL H.ID.RA.N.T., μια ιδιαίτερα καινοτόμα πρωτοβουλία, καθώς για πρώτη φορά έργο αστικής ανάπλασης στηρίζεται στις αρχές της αειφορίας και στην ορθολογική διαχείριση του νερού, μέσω της αξιοποίησης ενός ρωμαϊκού μνημείου.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την αξιοποίηση του μη πόσιμου νερού του υδραγωγείου για την εξυπηρέτηση των αρδευτικών αναγκών των κατοίκων του Χαλανδρίου, καθώς και σχέδια ευρύτερης ανάπτυξης της περιοχής με δημιουργία πράσινων χώρων που αρδεύονται από το ίδιο νερό.

Η χρήση του –μέχρι σήμερα ανεκμετάλλευτου– νερού στο Αδριάνειο Υδραγωγείο, που είναι σε αδιάκοπη λειτουργία από τον 2ο αιώνα μ.Χ., αναμένεται να προσφέρει σημαντικό ενεργειακό και περιβαλλοντικό όφελος, όχι μόνο για τον Δήμο Χαλανδρίου αλλά και για άλλους δήμους. Ο καθοριστικός ρόλος της ΕΥΔΑΠ στην αξιοποίηση του πολύτιμου υδάτινου πόρου και στην ανάδειξη της ιστορικής του σημασίας δημιουργεί άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον.

Το νέο δίκτυο μη πόσιμου νερού στο Χαλάνδρι είναι έτοιμο και θα ξεκινήσει να λειτουργεί σύντομα, παρέχοντας νερό από το Αδριάνειο Υδραγωγείο σε κατοίκους που γειτνιάζουν με αυτό, στον δήμο για την άρδευση πάρκων και δημόσιων χώρων, καθώς και σε χρήστες που βρίσκονται εκτός δικτύου, μέσω δημοτικών οχημάτων.

Το Αδριάνειο Υδραγωγείο αποτελεί το ιδανικό όχημα για την ΕΥΔΑΠ ώστε να απευθυνθεί στην κοινωνία και να ανοίξει τη συζήτηση για την εύρεση ανθεκτικών λύσεων απέναντι στην κλιματική αλλαγή και τη λειψυδρία, καθώς εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της που σχετίζεται με την κυκλική οικονομία και την ενίσχυση της αστικής βιωσιμότητας.