Κρίσιμος ο ρόλος του φυσικοθεραπευτή Εργασιακής Υγείας και Εργονομίας

Η υγεία στον χώρο εργασίας παραμένει μια από τις πιο υποτιμημένες αλλά καθοριστικές παραμέτρους για την παραγωγικότητα, την οικονομική βιωσιμότητα και την κοινωνική συνοχή. Οι μυοσκελετικές παθήσεις, οι ψυχοσωματικές επιβαρύνσεις και η γήρανση του εργατικού δυναμικού συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που επηρεάζει όχι μόνο την απόδοση των επιχειρήσεων, αλλά και την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων εργαζομένων στην Ευρώπη.

Την ώρα που τα συστήματα υγείας και οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο βάρος των επαγγελματικών παθήσεων, ενώ τα ενώ οι μακροχρόνιες απουσίες επιβαρύνουν τα ασφαλιστικά ταμεία, ένας επαγγελματικός ρόλος, καθιερωμένος ήδη σε αρκετές χώρες, προβάλλει ως ένα ανεκμετάλλευτο εργαλείο πρόληψης, υποστήριξης και αποφόρτισης: ο Φυσικοθεραπευτής Εργασιακής Υγείας και Εργονομίας.

Εργασιακή υγεία και μυοσκελετικές παθήσεις

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί: τρεις στους πέντε εργαζόμενους στην Ευρωπαϊκή Ένωση επηρεάζονται από μυοσκελετικές παθήσεις, με συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα από τον ατομικό πόνο. Οι μυοσκελετικές παθήσεις αποτελούν την κυριότερη αιτία απουσίας από την εργασία, οδηγούν σε πρόωρη έξοδο από το επάγγελμα και συνεπάγονται τεράστια οικονομική επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις και την κοινωνική ασφάλιση. Παράλληλα, η ψυχοσωματική κόπωση, οι κακές εργονομικές συνθήκες και η γήρανση του εργατικού δυναμικού δημιουργούν ένα περιβάλλον με αυξανόμενο ρίσκο για την υγεία των εργαζομένων.

Μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι απώλειες παραγωγικότητας λόγω ασθένειας κοστίζουν 15 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως, ενώ ακόμη 13 δισεκατομμύρια δαπανώνται σε παροχές υγείας σχετιζόμενες με την εργασία. Το 40% των απουσιών στο NHS οφείλεται σε μυοσκελετικές παθήσεις, με την οσφυαλγία να βρίσκεται στην κορυφή της λίστας. Και ενώ μόλις το 5% των απουσιών ξεπερνά τις τέσσερις εβδομάδες, αυτό το μικρό ποσοστό ευθύνεται σχεδόν για τις μισές χαμένες ημέρες εργασίας. Ακόμα πιο ανησυχητικό: αν ένας εργαζόμενος απουσιάσει για έξι μήνες, υπάρχει 80% πιθανότητα να μη γυρίσει ποτέ στην εργασία του.

Η εικόνα αυτή δεν διαφέρει ουσιαστικά στην υπόλοιπη Ευρώπη. Οι μυοσκελετικές παθήσεις εκτιμάται ότι κοστίζουν έως και το 2% του ΑΕΠ κάθε χώρας, ενώ από το 2017 οι εργαζόμενοι αναφέρουν σταθερά τις μυοσκελετικές και ψυχοκοινωνικές επιβαρύνσεις ως τις κυριότερες αιτίες προβλημάτων υγείας στον χώρο εργασίας. Το φαινόμενο επιτείνεται από τη ραγδαία γήρανση του εργατικού δυναμικού: ήδη από το 2019, το 20% των εργαζομένων είναι άνω των 55 ετών, και μέχρι το 2050, το ποσοστό αυτό θα αγγίξει το 40%.

Τι προσφέρει ο φυσικοθεραπευτής στον χώρο εργασίας

Σε ένα εργασιακό περιβάλλον όπου οι απαιτήσεις αυξάνονται και οι επιβαρύνσεις αθροίζονται σιωπηλά, ο Φυσικοθεραπευτής Εργασιακής Υγείας και Εργονομίας έρχεται να καλύψει ένα κρίσιμο, αλλά μέχρι σήμερα υποβαθμισμένο, κενό. Ο ρόλος του δεν περιορίζεται στην αποκατάσταση τραυματισμών, αλλά επεκτείνεται στην πρόληψη προβλημάτων υγείας, την προσαρμογή των συνθηκών εργασίας, την ψυχοσωματική υποστήριξη και τη συμβουλευτική επανένταξης εργαζομένων που έχουν μείνει εκτός παραγωγικής διαδικασίας λόγω ασθένειας ή τραυματισμού.

Με εξειδικευμένη κατάρτιση, ο φυσικοθεραπευτής δρα συμβουλευτικά και διατομεακά, συνεργαζόμενος με εργοδότες, ιατρούς εργασίας και εργαζόμενους. Μπορεί να αξιολογήσει εργονομικά έναν χώρο εργασίας, να προτείνει παρεμβάσεις για τη μείωση κινδύνου εμφάνισης μυοσκελετικών παθήσεων, να σχεδιάσει εξατομικευμένα προγράμματα άσκησης και να στηρίξει ψυχοσωματικά τον εργαζόμενο σε κρίσιμες μεταβατικές φάσεις, όπως η επιστροφή στην εργασία μετά από μακρά απουσία.

Πρόκειται για έναν ολιστικό ρόλο πρόληψης και υποστήριξης, με άμεσα οφέλη για τον εργαζόμενο, αλλά και για τον εργοδότη: λιγότερες απουσίες, αυξημένη ικανοποίηση και απόδοση, μειωμένο κόστος ιατροφαρμακευτικής φροντίδας, ενίσχυση της ενεργού γήρανσης και βελτίωση της συνολικής υγείας και ευεξίας στο εργασιακό περιβάλλον.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει τον δρόμο

Σε χώρες που έχουν ήδη ενσωματώσει τον Φυσικοθεραπευτή Εργασιακής Υγείας και Εργονομίας στο σύστημα υγείας ή στις εργασιακές πολιτικές, τα οφέλη είναι πλέον μετρήσιμα. Στην Αυστραλία, περισσότεροι από 26.000 φυσικοθεραπευτές δραστηριοποιούνται στον τομέα της εργασιακής υγείας, συνδυάζοντας εργονομική παρέμβαση, πρόληψη και ψυχοσωματική υποστήριξη. Οι επαγγελματίες αυτοί λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στο ιατρικό σύστημα και το χώρο εργασίας, προλαμβάνοντας χρόνιες καταστάσεις πριν εξελιχθούν σε μακροχρόνιες απουσίες ή επαγγελματικές αναπηρίες.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η παρουσία φυσικοθεραπευτών στους χώρους εργασίας έχει αποδειχθεί καθοριστική για τη μείωση των απουσιών, τη βελτίωση της επανένταξης και την παραμονή των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων στην εργασία. Η στρατηγική αυτή θεωρείται επένδυση, όχι κόστος, και έχει ενσωματωθεί ακόμη και στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS).

Στη Φινλανδία, η φυσικοθεραπεία αποτελεί κομμάτι των πολιτικών υγιούς γήρανσης του εργατικού δυναμικού. Η εργονομία, η σωματική ενδυνάμωση και η πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης εφαρμόζονται ήδη από το επίπεδο του σχεδιασμού του εργασιακού περιβάλλοντος.

Τα παραδείγματα αυτά αποδεικνύουν ότι η επένδυση στον φυσικοθεραπευτή ως ειδικό της εργασιακής υγείας και εργονομίας μπορεί να ανατρέψει την τρέχουσα εικόνα: από τις χαμένες εργατοώρες και τις πρόωρες αποχωρήσεις, σε ένα πιο υγιές, παραγωγικό και βιώσιμο εργασιακό τοπίο.

Η ελληνική πραγματικότητα

Παρά την τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα του ρόλου στο εξωτερικό, στην Ελλάδα ο Φυσικοθεραπευτής Εργασιακής Υγείας και Εργονομίας παραμένει εκτός θεσμικού πλαισίου. Την ίδια στιγμή, τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει, όπως οι μυοσκελετικές παθήσεις, οι εργονομικές επιβαρύνσεις και η ψυχοσωματική φθορά, όχι μόνο υφίστανται, αλλά επιτείνονται. Οι ελληνικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα οι μικρομεσαίες, αδυνατούν συχνά να οργανώσουν μια δομημένη πολιτική πρόληψης στον χώρο εργασίας, ενώ οι εργαζόμενοι στερούνται ουσιαστικής υποστήριξης.

Αυτό το κενό αποτέλεσε και το επίκεντρο της επιστημονικής εκδήλωσης που διοργάνωσε τον Ιούνιο του 2025 στην Αθήνα ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών, στους χώρους του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ.  Αυτό το κενό αποτέλεσε και το επίκεντρο της επιστημονικής εκδήλωσης που διοργάνωσε τον Ιούνιο του 2025 στην Αθήνα ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών, στους χώρους του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν ως ομιλητές η Rose Boucaut, Πρόεδρος του Διεθνούς Τμήματος Φυσικοθεραπείας στην Εργασιακή Υγεία και Εργονομία, η Βασιλική Σακελλάρη, Καθηγήτρια του ΠΑΔΑ και εκπρόσωπος της Ελλάδας στον διεθνή φορέα, η Ελένη Ζίγκιρη, φυσικοθεραπεύτρια και υποψήφια διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, καθώς και ο Νίκος Μπικίνης, φυσικοθεραπευτής με εξειδίκευση στην Εργασιακή Υγεία στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ελλάδα.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, οι δύο φορείς υπέγραψαν Σύμφωνο Συνεργασίας, με στόχο την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, την ανάδειξη καλών πρακτικών και τη συνδιαμόρφωση πολιτικών και δράσεων που θα μπορούσαν να προετοιμάσουν το έδαφος για τη θεσμοθέτηση του Φυσικοθεραπευτή Εργασιακής Υγείας και Εργονομίας.

Όπως υπογράμμισε ο Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, Πέτρος Λυμπερίδης, η θεσμοθέτηση του ρόλου μπορεί να αποφέρει μετρήσιμα οφέλη για εργαζόμενους και εργοδότες, ενώ ταυτόχρονα θα ενισχύσει τη βιωσιμότητα του δημόσιου συστήματος υγείας. Ο ίδιος έκανε λόγο για έναν σύγχρονο φυσικοθεραπευτή που λειτουργεί ως «ουσιαστικός σύμμαχος του πολίτη στην πρόληψη και αποκατάσταση της υγείας», επισημαίνοντας ότι «η οικονομική αποφόρτιση του συστήματος και η ενίσχυση της δημόσιας υγείας περνούν μέσα από την πρόληψη στον χώρο εργασίας». Παράλληλα χαρακτήρισε τη συνεργασία με το Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ ως «έμπρακτη απόδειξη εμπιστοσύνης στον φυσικοθεραπευτή του σήμερα», προσθέτοντας ότι θα μπορούσε να αποτελέσει «μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να διερευνηθεί πώς θα ανταποκρίνονταν οι ελληνικές επιχειρήσεις σε μια τέτοια προοπτική».

Η θεσμοθέτηση του Φυσικοθεραπευτή Εργασιακής Υγείας και Εργονομίας δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική ή επαγγελματική πρόταση. Είναι μια ώριμη απάντηση σε ανάγκες που έχουν ήδη καταγραφεί, τεκμηριωθεί και επιβαρύνει το σύστημα. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι η απόδειξη της αξίας του ρόλου, αλλά η ενεργοποίηση των θεσμών για να τον εντάξουν στον πυρήνα της πρόληψης και της προστασίας της εργασιακής υγείας.