Αγγελική Στεφανάκη: Η πρόσβαση στη φροντίδα για τον καρκίνο του μαστού δεν είναι αυτονόητη στην περιφέρεια

Η πρόεδρος του Συλλόγου «Άλμα Ζωής» Ν. Αχαΐας περιγράφει τις δυσκολίες στον προληπτικό έλεγχο, τις αναγκαστικές μετακινήσεις και το οικονομικό βάρος που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα

Ο τόπος κατοικίας εξακολουθεί να επηρεάζει τη δυνατότητα των γυναικών στην Ελλάδα να υποβληθούν σε προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Έρευνας Υγείας του 2019, που περιλαμβάνονται στην έκθεση «Δείκτες για τον καρκίνο στην Ελλάδα» (Cancer Dashboard for Greece) του Σουηδικού Ινστιτούτου Οικονομικών της Υγείας (IHE), το 70% των γυναικών ηλικίας 50–69 ετών που ζούσαν σε αστικές περιοχές δήλωσε ότι είχε υποβληθεί σε μαστογραφία κατά την προηγούμενη διετία, έναντι 55% στις αγροτικές περιοχές.

Οι γεωγραφικές ανισότητες καταγράφονται και στην εφαρμογή του εθνικού προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου. Ανάλυση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Συστήματα και τις Πολιτικές Υγείας, που δημοσιεύθηκε το 2025, επισημαίνει ότι η συμμετοχή στο πρόγραμμα «Φώφη Γεννηματά» ήταν χαμηλότερη στις απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές, κυρίως λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας διαγνωστικών κέντρων και των δυσκολιών μετακίνησης.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα διαθέτει την υψηλότερη αναλογία μαστογράφων μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 αντιστοιχούσαν 7,6 μαστογράφοι ανά 100.000 κατοίκους. Η αναλογία αυτή, ωστόσο, δεν δείχνει πώς κατανέμεται ο εξοπλισμός στη χώρα ούτε πόσο εύκολα μπορούν οι γυναίκες να έχουν πρόσβαση στις εξετάσεις.

Με αφορμή το Pink the City 2026, που συγκέντρωσε περισσότερους από 9.000 συμμετέχοντες στην Πάτρα, η πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» Ν. Αχαΐας, Αγγελική Στεφανάκη, απαντά στις ερωτήσεις μας για το έργο του Συλλόγου, τη φροντίδα των γυναικών της περιφέρειας και τις αλλαγές που χρειάζονται ώστε ο τόπος κατοικίας να μην αποτελεί εμπόδιο στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναίκες που ζουν σε αγροτικές περιοχές συμμετέχουν λιγότερο στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού σε σχέση με εκείνες των αστικών κέντρων. Από την εμπειρία σας στη Δυτική Ελλάδα, έχει αλλάξει αυτή η εικόνα τα τελευταία χρόνια; Ποιες διαφορές εξακολουθείτε να διαπιστώνετε;

Τα στοιχεία που φέρνει η Ευρωπαϊκή έρευνα που αναφέρετε ταιριάζουν με τη δική μας εμπειρία. Δυστυχώς, η εικόνα αυτή έχει αλλάξει ελάχιστα τα τελευταία χρόνια στη Δυτική Ελλάδα, αφού τα βασικά εμπόδια παραμένουν για τις γυναίκες σε αγροτικές και δυσπρόσιτες περιοχές. Είναι πολύ δύσκολο για εκείνες. Ένα SMS δεν αρκεί για να διορθώσει τα πάντα και να κινητοποιήσει τις γυναίκες. Αφήστε που στις ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές δεν έχουν όλες οι γυναίκες κινητό τηλέφωνο ή είναι ψηφιακά αναλφάβητες. Δεν ξέρουν πώς να ψάξουν, πώς να κλείσουν ένα ραντεβού. Αλλά ακόμα και αν το λύσουν αυτό, χρειάζεται να φύγουν από τον τόπο τους για κάποια κοντινή πόλη. Έχουν τρόπο μετακίνησης; Έχουν μεταφορικό μέσο ή πρέπει να πάρουν τη συγκοινωνία; Υπάρχει συγκοινωνία; Θα χρειαστεί να λείψουν μια, δυο ή περισσότερες ημέρες; Θα φροντίσει κάποιος τα παιδιά; Υπάρχει συμβεβλημένο κέντρο σχετικά κοντά ή το ταξίδι θα πρέπει να είναι μεγάλο; Δεν είναι λίγα τα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπίσει μια γυναίκα που δεν μένει σε αστικό κέντρο και, μαζί με την ελλιπή ενημέρωση και τον φόβο, είναι αυτά που θα την αποτρέψουν τελικά να πραγματοποιήσει τη διαγνωστική της εξέταση.

Πόσο διαφορετική είναι στην πράξη η δυνατότητα μιας γυναίκας που ζει στην Πάτρα να υποβληθεί σε μαστογραφία, σε σύγκριση με μια γυναίκα που κατοικεί σε μικρή πόλη ή απομακρυσμένο χωριό; Υπάρχουν συγκεκριμένες περιοχές στις οποίες εντοπίζετε ιδιαίτερα σοβαρές ελλείψεις;

Στην πράξη, για μια γυναίκα που ζει στην Πάτρα είναι σχετικά εύκολο να υποβληθεί σε μαστογραφία, πάντα σε σύγκριση με τις γυναίκες που κατοικούν σε μικρές πόλεις ή σε απομακρυσμένα χωριά. Αν ξενίζει το «σχετικά», διευκρινίζω αμέσως τι εννοώ: Στην Πάτρα υπάρχουν αρκετοί μαστογράφοι, τόσο στα δύο δημόσια νοσοκομεία όσο και σε ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα. Παρόλο τον αριθμό τους, μια γυναίκα θα δυσκολευτεί να βρει ένα άμεσο ραντεβού για μαστογραφία, ίσως γιατί υπολείπονται των αναγκών της ευρύτερης περιοχής της Δυτικής Ελλάδας, που καλύπτουν. Συνήθως, λοιπόν, τα ραντεβού είναι αρκετά μακροπρόθεσμα. Όμως, αν επιμείνει πολύ, θα βρει και θα κάνει τον έλεγχό της. Τώρα, αν θα το κάνει μέσω κάποιου προγράμματος ή ιδιωτικά είναι μια άλλη παράμετρος. Αν μπορεί να το κάνει ιδιωτικά με ίδια οικονομικά μέσα και χωρίς να καλύπτεται από κάποιο πρόγραμμα ή ασφαλιστικό ταμείο, είναι σαφώς πιο εύκολο να βρει ραντεβού. Αν επιμείνει με το πρόγραμμα ή μέσω ταμείου, μάλλον θα χρειαστεί να περιμένει πολύ.

Η Ελλάδα διαθέτει την υψηλότερη αναλογία μαστογράφων μεταξύ των χωρών της ΕΕ για τις οποίες υπάρχουν δεδομένα. Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι εξακολουθούν να καταγράφονται δυσκολίες πρόσβασης στις εξετάσεις; Είναι κυρίως ζήτημα γεωγραφικής κατανομής του εξοπλισμού ή υπάρχουν και άλλα προβλήματα;

Ναι, μόνο που η πλειονότητα των μαστογράφων είναι εγκατεστημένη κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Δεν είναι οι μαστογράφοι ορθολογικά κατανεμημένοι σε ολόκληρη τη χώρα. Έτσι παρατηρείται το γεγονός ότι σε κάποιες μεγάλες περιοχές της χώρας δεν υπάρχει καθόλου μαστογράφος και η γυναίκα πρέπει να ταξιδέψει για να μπορέσει να βρει έναν και να πραγματοποιήσει τις διαγνωστικές της εξετάσεις. Η αναλογία που παρουσιάζεται, δυστυχώς, δεν δίνει την αληθινή εικόνα.

Από την επαφή σας με τις γυναίκες της περιφέρειας, έχετε συναντήσει περιπτώσεις στις οποίες η διάγνωση του καρκίνου του μαστού καθυστέρησε λόγω δυσκολιών πρόσβασης στις εξετάσεις; Πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν η ελλιπής ενημέρωση, οι οικονομικές δυσκολίες και ο φόβος της διάγνωσης;

Κάθε μέρα συναντώ τέτοιες περιπτώσεις και δεν είναι μία ή δύο, ούτε αποτελούν την εξαίρεση. Οι δε τρεις παράμετροι στις οποίες εύστοχα αναφέρεστε αποτελούν ένα θανάσιμο κοκτέιλ, ιδιαίτερα αν συμπέσουν και οι τρεις μαζί, πράγμα, δυστυχώς, όχι ασυνήθιστο, θα πρέπει να σημειώσω. Εμείς δουλεύουμε αρκετά το κομμάτι της ενημέρωσης στην περιφέρειά μας, αλλά φαίνεται ότι μόνο του δεν είναι αρκετό. Προσπαθούμε αρκετά και προς την κατεύθυνση του φόβου με δράσεις και ιστορίες απομυθοποίησης της νόσου από τις ήδη παθούσες εθελόντριές μας, αλλά στο οικονομικό κομμάτι δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά γιατί ακόμα και αν οι θεραπείες καλύπτονται ασφαλιστικά, οι ασθενείς πρέπει να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη για τα τόσα άλλα έξοδα που προκύπτουν (και στα οποία έχω αναφερθεί και σε προηγούμενη απάντηση) και δεν μπορούν όλοι…

Στις πρόσφατες δωρεάν κλινικές εξετάσεις μαστού του Συλλόγου στην Πάτρα εξετάστηκαν 194 γυναίκες, από τις οποίες 27 παραπέμφθηκαν για περαιτέρω διαγνωστικό έλεγχο. Πώς αξιολογείτε την ανταπόκριση των γυναικών και με ποια κριτήρια επιλέγετε τις περιοχές στις οποίες πραγματοποιείτε αντίστοιχες δράσεις;

Οι κλινικές εξετάσεις στις οποίες αναφέρεστε πραγματοποιήθηκαν στον αστικό ιστό της Πάτρας, σαν παράλληλη δράση της εκδήλωσης Pink the City 2026. Είναι μια δράση που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, όχι τόσο γιατί η Πάτρα την έχει ανάγκη, αλλά κυρίως σαν μια υπενθύμιση, σαν μια κινητοποίηση, σαν μια επαναλαμβανόμενη πράξη που διδάσκει πρόληψη και την κάνει συνήθεια. Αυτή είναι η μόνη τέτοιου είδους δράση που γίνεται μέσα στην πόλη. Αντίθετα, ο Σύλλογος κάνει κάθε χρόνο πολλές ανάλογες δράσεις εκτός αστικού ιστού στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Ελλάδας σε συνεργασία με τοπικούς φορείς. Οι περιοχές επιλέγονται σύμφωνα με αξιολογημένες ανάγκες και κυρίως λόγω της απόστασής τους από αστικά κέντρα.Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον και η προσέλευση των γυναικών στην εξέταση, που είναι πάντα αξιοσημείωτη, καταδεικνύει τη μεγάλη ανάγκη.

Οι δυσκολίες για μια γυναίκα που ζει μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα δεν σταματούν απαραίτητα με τη διάγνωση. Τι συμβαίνει όταν χρειάζεται να μετακινείται συστηματικά για θεραπεία και παρακολούθηση; Πώς επηρεάζονται η οικονομική, επαγγελματική και οικογενειακή της ζωή;

Εκεί είναι που αρχίζει ο πραγματικός Γολγοθάς… Αν η εξέταση είναι τόσο δύσκολο να πραγματοποιηθεί στην περιφέρεια και κυρίως στην απομακρυσμένη περιφέρεια, δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να αντιληφθεί κάποιος πόσο δύσκολη είναι η θεραπευτική αντιμετώπιση μιας διάγνωσης και η περιοδική παρακολούθηση. Κυριολεκτικά ένας Γολγοθάς… Είναι η μετακίνηση, είναι η διαμονή, είναι οι αγροτικές δουλειές που μένουν πίσω, άρα και τα μεροκάματα ή το εισόδημα, που χάνονται, είναι τα παιδιά που μένουν πίσω και κάποιος άλλος πρέπει να φροντίσει, είναι οι γέροι κι ανήμποροι γονείς… είναι οι μέρες αδείας που πρέπει να πάρουν τα παιδιά για να φροντίσουν τη μητέρα που νοσεί…

Στο σημείο αυτό και για να αντιληφθείτε το μέγεθος του προβλήματος, θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ στην «κοινωνική μαστεκτομή». Έμπειρος χειρουργός μαστού της περιοχής μου είχε μεταφέρει ότι στα 45 χρόνια της χειρουργικής του πορείας, πολλές φορές του ζητήθηκε να πραγματοποιήσει μαστεκτομή σε γυναίκες που δεν χρειάζονταν τόσο ριζική αντιμετώπιση. Το αίτημα ερχόταν από σύζυγο, συγγενείς, παιδιά ή ακόμα και την ίδια τη γυναίκα, και ο λόγος ήταν ότι αδυνατούσαν να ανταποκριθούν στις συχνές μετακινήσεις και στα όποια άλλα έξοδα θα απαιτούσε η κανονική θεραπεία. Επειδή πλέον αυτό είχε γίνει αρκετά συχνό και σε διάφορες περιοχές της χώρας, ονομάστηκε από τους ίδιους τους χειρουργούς «κοινωνική μαστεκτομή». Ευνόητο είναι ότι όλα τα ανάλογα αιτήματα προέρχονταν από γυναίκες που προέρχονταν από αγροτικές, απομακρυσμένες και δυσπρόσιτες περιοχές.

Το «Άλμα Ζωής» συμπληρώνει φέτος 25 χρόνια δράσης στην Αχαΐα. Ποιες θεωρείτε τις σημαντικότερες αλλαγές που έχουν συντελεστεί στο διάστημα αυτό για τις γυναίκες με καρκίνο του μαστού και ποια προβλήματα εξακολουθούν να παραμένουν άλυτα;

Αυτά τα 25 χρόνια το Άλμα Ζωής έχει κυριολεκτικά αλλάξει τα δεδομένα στην περιοχή και με μεγάλη υπερηφάνεια το σημειώνω. Οι παλιές εθελόντριες διηγούνται πάντα τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν προκειμένου να δώσουν ενημερωτικό υλικό ή απλά να ενημερώσουν τις γυναίκες για την πρόληψη/έγκαιρη διάγνωση. Μας έλεγαν ότι οι γυναίκες δεν τις πλησίαζαν, δεν έπαιρναν τα ενημερωτικά φυλλάδια, δεν τα άγγιζαν καν, και πολλές έφτυναν τον κόρφο τους όταν άκουγαν τη λέξη «καρκίνος». Από τότε κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι. Με τη συστηματική και συνεχή προσπάθεια, ο Σύλλογος κατάφερε οι γυναίκες να έρχονται σήμερα μόνες τους στο χώρο μας, να χτυπούν την πόρτα μας και να ζητούν βοήθεια ή απλά ενημέρωση για τη νόσο. Είναι μια μεγάλη στροφή και ένα εξαιρετικό επίτευγμα, που σημαίνει ότι η προσπάθειά μας πέτυχε και φέρνει καρπούς. Συνεχίζουμε…

Πέρα από την πρόληψη, ο Σύλλογος παρέχει ψυχολογική υποστήριξη, οργανωμένη αλληλοβοήθεια και πρακτική βοήθεια στις γυναίκες που έχουν νοσήσει. Ποιες ανάγκες καλείστε συχνότερα να καλύψετε σήμερα; Μπορούν να αξιοποιήσουν αυτές τις υπηρεσίες και οι γυναίκες που ζουν μακριά από την Πάτρα;

Πέρα από αυτά τα προγράμματα που ήδη αναφέρετε, ο Σύλλογος προσφέρει πολύ περισσότερα. Ωστόσο, τα περισσότερα αιτήματα αφορούν την ανάγκη για ψυχολογική υποστήριξη της γυναίκας που νοσεί και της οικογένειάς της. Η υπηρεσία παρέχεται από εξειδικευμένη στα θέματα καρκίνου ψυχολόγο πλήρους απασχόλησης και παρέχεται εντελώς δωρεάν στη γυναίκα που θα το ζητήσει. Δεν προϋποθέτει ούτε καν την ιδιότητα του μέλους. Παρέχεται σε όποια γυναίκα χρειάζεται αυτήν την υποστήριξη και τη ζητά. Η υπηρεσία παρέχεται και απομακρυσμένα μέσω τηλεφώνου ή διαδικτύου. Η επιτυχία της «διαβάζεται» μέσα στα μάτια των γυναικών, που λάμπουν, όταν μας ευχαριστούν για τη βοήθεια που τους προσφέραμε…

Έχετε μιλήσει δημόσια για τη δική σας εμπειρία με τον καρκίνο του μαστού, από την πρώτη διάγνωση το 2001 έως την υποτροπή και τη διάγνωση μεταστατικής νόσου το 2015. Πώς επηρέασε αυτή η προσωπική διαδρομή τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε σήμερα τις ανάγκες των ασθενών και διεκδικείτε τα δικαιώματά τους;

Χωρίς τη συγκεκριμένη προσωπική εμπειρία δεν θα μπορούσα να μπω σε αυτήν τη διαδικασία και να συμμετέχω με την ψυχή μου σε αυτήν τη συλλογική προσπάθεια που κάνει από χρόνια πολλά ο Σύλλογος. Η εμπειρία μου φώτισε αυτόν τον δρόμο. Όταν μιλάω με κάποια γυναίκα και της λέω «σε καταλαβαίνω», το εννοώ μέχρι εκεί που δεν παίρνει… καταλαβαίνω τι αισθάνεται… τι φοβάται… τι σκέφτεται… τι ελπίζει… κυριολεκτικά. Ξέρω απολύτως την τρικυμία μέσα της… εκεί που είναι, ήμουνα και εξακολουθώ να είμαι… Βλέπω και ξέρω τι συμβαίνει μέσα στα νοσοκομεία. Είμαι, αν όχι κάθε μέρα, πάντως πολύ συχνά εκεί… Σε συνεργασία με δίκτυα ασθενών, προσπαθούμε να βοηθήσουμε, να διεκδικήσουμε, να μεσολαβήσουμε, να αλλάξουμε πράγματα…

Το Pink the City 2026 συγκέντρωσε περισσότερους από 9.000 ανθρώπους στην Πάτρα. Τι σημαίνει για τον Σύλλογο αυτή η ανταπόκριση και πώς θα θέλατε να αξιοποιήσετε τη μεγάλη συμμετοχή των πολιτών για την ενίσχυση της πρόληψης και της υποστήριξης των ασθενών, ιδιαίτερα στις περιοχές εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων;

Πράγματι, φέτος το Pink the City 2026 συγκέντρωσε περισσότερους από 9.000 ανθρώπους στην Πάτρα και είμαστε πολύ ευχαριστημένες γιατί αυτό σημαίνει ότι η πόλη έχει ενστερνιστεί και αγκαλιάσει τη δράση και κατ’ επέκταση το μήνυμα, και ακόμα περισσότερο ότι το μήνυμα της πρόληψης/έγκαιρης διάγνωσης έφθασε πολλαπλασιασμένο σε πολύ περισσότερους αποδέκτες. Τα τελευταία χρόνια ο Σύλλογος έχει φροντίσει η δράση να επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της Δυτικής Ελλάδας, σε συνεργασία με τοπικούς φορείς, δήμους και συλλόγους. Φέτος το Pink the City ταξίδεψε στο Αγρίνιο, την Αμαλιάδα, τα Καλάβρυτα και σε μικρότερη κλίμακα στο Αίγιο και την Καλαμάτα. Μέσω αυτής της μεγάλης για την ευρύτερη περιοχή δράσης, της μεγαλύτερης στην Ελλάδα εκτός Αθηνών, παράλληλα και με άλλες ενέργειες, όπως ενημερωτικές εκδηλώσεις και κλινικές εξετάσεις μαστού, φροντίζουμε το μήνυμα να γίνεται πράξη, να γίνεται ευαισθητοποίηση, να γίνεται κινητοποίηση, να γίνεται απομυθοποίηση…