Άσθμα: Από τι εξαρτάται ο έλεγχος της νόσου

Η σωστή θεραπεία, η αποφυγή του καπνίσματος, η προστασία από λοιμώξεις και η μείωση της έκθεσης σε περιβαλλοντικούς παράγοντες είναι καθοριστικές για τον έλεγχο του άσθματος, που επιβαρύνει εκατομμύρια ασθενείς σε όλο τον κόσμο.

Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών που μπορεί στις περισσότερες περιπτώσεις να ελεγχθεί αποτελεσματικά. Ο έλεγχος, όμως, δεν είναι αυτονόητος. Προϋποθέτει σωστή διάγνωση, τακτική παρακολούθηση από πνευμονολόγο, πρόσβαση στην κατάλληλη θεραπεία και αποφυγή παραγόντων που επιδεινώνουν τη νόσο, από το κάπνισμα και τις λοιμώξεις του αναπνευστικού μέχρι την ατμοσφαιρική ρύπανση και τα αλλεργιογόνα.

Οι πνευμονολόγοι τονίζουν ότι η διαχείριση του άσθματος δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων όταν εμφανίζονται. Συνδέεται με την πρόσβαση στη θεραπεία, τη σωστή χρήση των εισπνεόμενων φαρμάκων, την πρόληψη των παροξύνσεων και τη μείωση της έκθεσης σε παράγοντες που επιβαρύνουν την αναπνοή.

Ο έλεγχος του άσθματος παραμένει ζητούμενο

Ο Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Διευθυντής της Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής του ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» και Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, επισημαίνει ότι το βρογχικό άσθμα επηρεάζει περίπου 300 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και προκαλεί περίπου 1.000 θανάτους ημερησίως. Όπως αναφέρει, ο επιπολασμός του αυξάνεται σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα στα παιδιά, ενώ η νόσος επηρεάζει σοβαρά την ποιότητα ζωής των ασθενών και αυξάνει το κόστος τόσο για τα συστήματα υγείας όσο και για τους ίδιους τους πάσχοντες.

Ο κ. Μπακάκος τονίζει ότι, παρά τις σημαντικές προσπάθειες των τελευταίων 30 ετών για τη βελτίωση της φροντίδας των ασθενών με άσθμα και τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών θεραπειών, πολλοί πάσχοντες δεν έχουν επωφεληθεί από αυτές τις προόδους. Αναφέρει ότι αρκετοί ασθενείς «ζουν σε περιοχές με ανεπαρκείς ιατρικές υπηρεσίες και περιορισμένες οικονομικές παροχές, όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε εισπνεόμενες θεραπείες με κορτικοστεροειδή που αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της θεραπείας των ασθματικών, ανεξαρτήτως βαρύτητας του άσθματος». Όπως υπογραμμίζει, «η ανάγκη επαρκούς και ανεμπόδιστης πρόσβασης στις εισπνεόμενες θεραπείες πρέπει να προτεραιοποιηθεί από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και ειδικά τους κατασκευαστές των εισπνευστικών συσκευών».

Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, δεν αρκεί η ύπαρξη αποτελεσματικών φαρμάκων. Εξίσου κρίσιμο είναι να διασφαλίζεται ότι οι ασθενείς έχουν πρόσβαση στη θεραπεία, τη λαμβάνουν με συνέχεια και παρακολουθούνται εγκαίρως, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος παροξύνσεων που θα μπορούσαν να έχουν προληφθεί.

Η αντιμετώπιση απαιτεί παρακολούθηση και συνέπεια

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του άσθματος προϋποθέτει ότι ο ασθενής λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία, γνωρίζει πώς να τη χρησιμοποιεί σωστά και παρακολουθείται τακτικά από πνευμονολόγο, ώστε η νόσος να παραμένει υπό έλεγχο και να μειώνεται ο κίνδυνος παροξύνσεων.

Η Μαρία Καλλιέρη, Πνευμονολόγος - Φυματιολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επικουρική Επιμελήτρια στη Β’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν» και Early Career Member της Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, εξηγεί ότι το άσθμα μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά με την κατάλληλη θεραπεία.

Η βάση της αντιμετώπισης, αναφέρει η κα Καλλιέρη, είναι τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, που μειώνουν τη φλεγμονή στους αεραγωγούς, σε συνδυασμό με τα βρογχοδιασταλτικά φάρμακα, τα οποία συμβάλλουν στη χαλάρωση των μυών των αεραγωγών και στη βελτίωση της αναπνοής.

Ωστόσο, η κα Καλλιέρη επισημαίνει ότι η πρόσβαση σε αυτά τα φάρμακα δεν είναι πάντα δεδομένη λόγω οικονομικών περιορισμών, γεωγραφικών ανισοτήτων και ανεπαρκούς ενημέρωσης. Υπενθυμίζει μάλιστα ότι «σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασθενείς καθυστερούν να προμηθευτούν τη θεραπεία τους ή τη διακόπτουν, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της νόσου και αυξημένο κίνδυνο παροξύνσεων».

Η κα Καλλιέρη τονίζει ακόμη ότι η τακτική παρακολούθηση από τον πνευμονολόγο είναι καθοριστική, καθώς μέσω της συνταγογράφησης διασφαλίζεται η κατάλληλη θεραπεία. Η ενημέρωση, η πρόσβαση και η συνεργασία ασθενών και ιατρών είναι, όπως επισημαίνει, βασικές προϋποθέσεις για τον έλεγχο του άσθματος, που αποτελεί δικαίωμα όλων.

Το κάπνισμα υπονομεύει τον έλεγχο του άσθματος

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που δυσκολεύουν τον έλεγχο του άσθματος είναι το κάπνισμα, ενεργητικό και παθητικό. Δεν λειτουργεί μόνο ως ερεθιστικός παράγοντας για τους αεραγωγούς, αλλά μπορεί να επηρεάσει και την ανταπόκριση στη θεραπεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο παροξύνσεων και νοσηλειών.

Η Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, στη Μονάδα Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας της Α΄ ΚΕΘ του ΓΝΑ «Ευαγγελισμός» και Μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, επισημαίνει ότι τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό κάπνισμα αποτελούν έναν από τους κύριους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση και την επιδείνωση του άσθματος.

Όπως αναφέρει η κα Κατσαούνου, το κάπνισμα επιδεινώνει τον έλεγχο της νόσου, καθώς οι καπνιστές με άσθμα εμφανίζουν μειωμένη ανταπόκριση στα φάρμακα, χρειάζονται υψηλότερες δόσεις εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών, έχουν περισσότερες παροξύνσεις και νοσηλείες και παρουσιάζουν χειρότερη ποιότητα ζωής.

Η κα Κατσαούνου τονίζει επίσης ότι το κάπνισμα προκαλεί μεγαλύτερη ευπάθεια στις λοιμώξεις, επιταχύνει την πτώση της αναπνευστικής λειτουργίας και μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της αναστρεψιμότητας της απόφραξης των αεραγωγών, καθώς και σε μοιραίο άσθμα. Ακόμη, επισημαίνει ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξάνει τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα και επιδεινώνει το βρογχικό άσθμα.

Η προστασία των ασθενών με άσθμα δεν εξαρτάται μόνο από την ατομική αποφυγή του καπνίσματος, αλλά και από τις πολιτικές περιορισμού της έκθεσης στον καπνό. Όπως σημειώνει η κα Κατσαούνου, «στοιχεία δείχνουν ότι η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στον Καναδά έχει χειροπιαστά θετικά αποτελέσματα, καθώς συνδέεται με μείωση των παροξύνσεων άσθματος κατά 10%».

Για τον ασθενή με άσθμα, η αποφυγή του καπνίσματος και της έκθεσης στον καπνό δεν είναι απλώς μια γενική σύσταση πρόληψης. Είναι βασική προϋπόθεση για να μπορέσει να ελέγξει τη νόσο του και να μειώσει τον κίνδυνο σοβαρών επεισοδίων.

Ρύπανση, αλλεργιογόνα και κλιματική αλλαγή

Ο έλεγχος του άσθματος δεν εξαρτάται μόνο από τη θεραπεία και τις ατομικές επιλογές του ασθενούς. Το περιβάλλον στο οποίο ζει και αναπνέει μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την εμφάνιση, τη βαρύτητα και την επιδείνωση των συμπτωμάτων.

Η Ευαγγελία Φούκα, MD, PhD, MSc, Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, στη Β’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν» και Υπεύθυνη της Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, επισημαίνει ότι το άσθμα δεν είναι απλώς μια νόσος που πλήττει τον άνθρωπο, αλλά συνδέεται στενά με το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Όπως αναφέρει, η ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα τα αιωρούμενα σωματίδια, το όζον και τα καυσαέρια, συμβάλλουν τόσο στην εμφάνιση όσο και στην επιδείνωση του άσθματος, προκαλώντας φλεγμονή των αεραγωγών και αυξημένη βρογχική υπεραντιδραστικότητα.

Η κα Φούκα συνδέει επίσης την επιβάρυνση των ασθενών με την κλιματική αλλαγή, καθώς επηρεάζει την παραγωγή και τη διασπορά αλλεργιογόνων, όπως η γύρη, παρατείνοντας τις περιόδους έκθεσης και ενισχύοντας τη βαρύτητα των συμπτωμάτων. «Φαινόμενα όπως η μεταφορά σκόνης, για παράδειγμα η σαχαριανή σκόνη, και η αυξημένη υγρασία μπορούν να επιδεινώσουν τις κρίσεις άσθματος, αυξάνοντας τα περιστατικά προσέλευσης σε νοσοκομεία», σημειώνει η κα Φούκα.

Η αντιμετώπιση του άσθματος συνδέεται ουσιαστικά και με την ποιότητα του αέρα, τη μείωση της έκθεσης σε αλλεργιογόνα και την ανάγκη για ένα περιβάλλον που δεν επιβαρύνει καθημερινά την αναπνευστική υγεία των ασθενών.

Ο κρίσιμος ρόλος του εμβολιασμού

Οι λοιμώξεις του αναπνευστικού μπορούν να απορρυθμίσουν το άσθμα και να οδηγήσουν σε σοβαρές παροξύνσεις. Γι’ αυτό η πρόληψή τους δεν αποτελεί δευτερεύουσα σύσταση, αλλά μέρος της συνολικής διαχείρισης της νόσου.

Ο Κωνσταντίνος Σάμιτας, Πνευμονολόγος - Φυματιολόγος, Επιμελητής Α΄ ΕΣΥ στην 7η Πνευμονολογική Κλινική του ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» και Υπεύθυνος της Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, χαρακτηρίζει το άσθμα ως νόσο με σημαντικό κοινωνικό και κλινικό αποτύπωμα.

Ο κ. Σάμιτας επισημαίνει ότι βασικός στόχος στη διαχείριση της νόσου είναι «η αποφυγή των παροξύνσεων, οι οποίες συνδέονται με οξεία επιβάρυνση της πνευμονικής λειτουργίας, αυξημένη νοσηρότητα και επιδείνωση της ποιότητας ζωής των ασθενών με άσθμα», ενώ εξηγεί ότι οι ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικούσυγκαταλέγονται στους κυριότερους εκλυτικούς παράγοντες σοβαρών παροξύνσεων.

Ο κ. Σάμιτας αναφέρεται ιδιαίτερα στον ρόλο του εμβολιασμού για τους ασθενείς με άσθμα. Όπως σημειώνει, ο εμβολιασμός έναντι της εποχικής γρίπης, της COVID-19 και του RSV στους ενήλικες για τους οποίους υπάρχει σχετική ένδειξη, μαζί με τον εμβολιασμό έναντι του πνευμονιόκοκκου, μειώνει την πιθανότητα κλινικής επιδείνωσης και συμβάλλει στον καλύτερο έλεγχο της νόσου. Για τον λόγο αυτό, προτρέπει τους ασθενείς να συνεργάζονται στενά με τον πνευμονολόγο τους, να ενημερώνονται για το άσθμα τους και να συζητούν τα προληπτικά μέτρα που μπορούν να λάβουν. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «η ελεύθερη αναπνοή είναι δικαίωμα όλων μας».

Ο εμβολιασμός πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος της πρακτικής φροντίδας του ασθενούς με άσθμα. Δεν αντικαθιστά τη θεραπεία, αλλά βοηθά στη μείωση των λοιμώξεων που μπορούν να οδηγήσουν σε παροξύνσεις και να απορρυθμίσουν τη νόσο.

Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος 2026

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος, που τιμάται κάθε χρόνο την πρώτη Τρίτη του Μαΐου, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία προβάλλει το μήνυμα «Προτεραιότητα ο έλεγχος του άσθματος», δίνοντας έμφαση στην ανάγκη καλύτερης ενημέρωσης για τους παράγοντες που επηρεάζουν τη νόσο.

Η Ομάδα Εργασίας για το Βρογχικό Άσθμα της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας δημιούργησε τέσσερα ενημερωτικά βίντεο, τα οποία αφορούν βασικές πλευρές της καθημερινής διαχείρισης του άσθματος. Η θεματολογία τους περιλαμβάνει τους παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η ατμοσφαιρική ρύπανσηκαι τα αλλεργιογόνα, την πρόληψη ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού μέσω εμβολιασμού, καθώς και τον έλεγχο της νόσου με τη χρήση εισπνεόμενων αντιασθματικών φαρμάκων.

Τα βίντεο προβάλλονται στη σελίδα της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας στο Facebook. Στόχος είναι να ενισχυθεί η ενημέρωση για μια χρόνια νόσο που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους, αλλά μπορεί στις περισσότερες περιπτώσεις να ελεγχθεί αποτελεσματικά, όταν υπάρχει σωστή παρακολούθηση, πρόσβαση στη θεραπεία και συνεργασία του ασθενούς με τον πνευμονολόγο.