Αυξάνονται οι ασθενείς με διαβήτη, μειώνονται οι διαβητολόγοι
Ο σακχαρώδης διαβήτης αφορά ήδη περίπου έναν στους δέκα ενήλικες στην Ελλάδα και οι ανάγκες για εξειδικευμένη φροντίδα συνεχώς αυξάνονται. Σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού έχει προδιαβήτη, γεγονός που προμηνύει ακόμη περισσότερους ασθενείς τα επόμενα χρόνια. Την ίδια ώρα, η γήρανση του πληθυσμού, η παχυσαρκία και η συνύπαρξη πολλών νοσημάτων αυξάνουν τις ανάγκες για αντιμετώπιση των επιπλοκών, εντατικοποίηση της θεραπείας και αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών, όπως οι αντλίες ινσουλίνης και τα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης.
Αυτές τις αυξανόμενες ανάγκες καλούνται να καλύψουν Διαβητολογικά Κέντρα και Ιατρεία που αντιμετωπίζουν ήδη προβλήματα υποστελέχωσης, ενώ η εξειδίκευση νέων γιατρών στον σακχαρώδη διαβήτη συναντά σημαντικά εμπόδια. Οι ασθενείς αλλά και τρεις επιστημονικοί φορείς ζητούν την άμεση παρέμβαση της Πολιτείας για την ενίσχυση των Διαβητολογικών Κέντρων και Ιατρείων, προειδοποιώντας ότι οι ελλείψεις προσωπικού και οι ανισότητες στην πρόσβαση απειλούν τη συνέχεια της εξειδικευμένης φροντίδας των ασθενών, ιδιαίτερα στην περιφέρεια.
Στην κοινή παρέμβαση συμμετέχουν η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία (ΕΔΕ), η Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία – Πανελλήνια Ένωση Ενδοκρινολόγων (ΕΕΕ-ΠΕΕ), η Ελληνική Εταιρεία Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΕΛΕΜΕΔ) και η Ελληνική Ομοσπονδία για τον Διαβήτη (ΕΛΟΔΙ). .
Εμπόδια στην εκπαίδευση νέων διαβητολόγων
Τα Διαβητολογικά Κέντρα δεν παρέχουν μόνο εξειδικευμένη φροντίδα στους ασθενείς, αλλά έχουν και σημαντικό εκπαιδευτικό ρόλο. Σε αυτά πραγματοποιείται η διετής εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη για ιατρούς που έχουν ήδη αποκτήσει την ειδικότητα της Εσωτερικής Παθολογίας ή της Παιδιατρικής. Οι καθυστερήσεις στην έναρξη της εκπαίδευσής τους δυσχεραίνουν την ανανέωση του ιατρικού προσωπικού και δημιουργούν τον κίνδυνο να μην υπάρχουν αρκετοί εξειδικευμένοι γιατροί για να αντικαταστήσουν όσους αποχωρούν τα επόμενα χρόνια.
Ένα από τα βασικά εμπόδια αφορά τους Παθολόγους και Παιδιάτρους του ΕΣΥ που υπηρετούν με πενταετή θητεία. Η εκπαιδευτική άδεια που απαιτείται για τη διετή εξειδίκευσή τους στον σακχαρώδη διαβήτη δεν μπορεί να υπερβαίνει το μισό του χρόνου που απομένει έως τη λήξη της θητείας τους. Αυτό σημαίνει ότι, για να ολοκληρώσουν την εξειδίκευση, πρέπει να την ξεκινήσουν μέσα στον πρώτο χρόνο από τον διορισμό τους.
Εμπόδια στην έναρξη της εξειδίκευσης αντιμετωπίζουν και οι ιδιώτες ιατροί. Σύμφωνα με την υπουργική απόφαση Γ4α/οικ. 4133/2023 (ΦΕΚ Β΄ 337/25.01.2023), κάθε αναγνωρισμένο για την εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη Διαβητολογικό Κέντρο μπορεί να διαθέτει έως δύο θέσεις για ιδιώτες ιατρούς, οι οποίοι εγγράφονται σε ξεχωριστό κατάλογο υποψηφίων. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι τέσσερις φορείς, παραμένουν εκκρεμείς εγκρίσεις για θέσεις εξειδίκευσης, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η τοποθέτηση των ενδιαφερόμενων ιατρών και η έναρξη της εκπαίδευσής τους.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι ο περιορισμένος αριθμός θέσεων εξειδίκευσης. Η ισχύουσα υπουργική απόφαση προβλέπει έως δύο θέσεις ανά Διαβητολογικό Κέντρο για ιατρούς του ΕΣΥ, μέλη ΔΕΠ των Πανεπιστημιακών Κλινικών και στρατιωτικούς ιατρούς. Οι τέσσερις φορείς ζητούν να επανεξεταστεί ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων εξειδίκευσης, ώστε να μπορούν να εκπαιδεύονται περισσότεροι ιατροί και να διευκολυνθεί η ανανέωση του εξειδικευμένου προσωπικού.
Πέρα από την εκπαίδευση νέων ιατρών, οι τέσσερις φορείς ζητούν τη διαμόρφωση οργανωμένου πλαισίου εκπαίδευσης και αναγνώρισης του ρόλου του εκπαιδευτή Διαβήτη. Πρόκειται για έναν σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση των ασθενών, ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τη νόσο στην καθημερινότητά τους. Ο ρόλος αυτός μπορεί να αναλαμβάνεται από διαφορετικούς επαγγελματίες, όπως νοσηλευτές, διαιτολόγους και ψυχολόγους. Η υπουργική απόφαση Γ2α/οικ. 27044/2023 (ΦΕΚ Β΄ 3122/11.05.2023) προβλέπει ήδη την παρουσία νοσηλευτή ή νοσηλεύτριας με εκπαιδευτικό ρόλο στα Διαβητολογικά Ιατρεία, για την καθοδήγηση των ασθενών σε πρακτικά ζητήματα, όπως η μέτρηση του σακχάρου και οι ενέσεις ινσουλίνης. Ωστόσο, η πρόβλεψη αυτή δεν ταυτίζεται με το ευρύτερο πλαίσιο εκπαίδευσης και θεσμικής αναγνώρισης που ζητούν οι φορείς.
Αθανάσιος Ράπτης, Παθολόγος, Ομότιμος Καθηγητής Παθολογίας– Σακχαρώδη Διαβήτη ΕΚΠΑ, Μέλος ΔΣ της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας – ΕΔΕ, Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, Καθηγητής Παθολογίας-Μεταβολικών Νοσημάτων, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Α΄Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας – ΕΔΕ, Σοφία Τσιακάλου, Πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Διαβήτη (ΕΛΟΔΙ), Κυριάκος Καζάκος, Ομότιμος Καθηγητής Παθολογίας και Σακχαρώδη Διαβήτη, Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΕΛΕΜΕΔ), Νεοκλής Γεωργόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Ενδοκρινολογίας, Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών, Πρόεδρος της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας - Πανελλήνιας Ένωσης Ενδοκρινολόγων (ΕΕΕ-ΠΕΕ) και Πέτρος Θωμάκος, Παθολόγος με Εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Διαβητολογικό Κέντρο & Κλινική ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ, Ταμίας ΔΣ Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας- ΕΔΕ.
Η έκταση της υποστελέχωσης
Τις ανησυχίες και τις προτάσεις τους για τη βιωσιμότητα της διαβητολογικής φροντίδας παρουσίασαν οι εκπρόσωποι των τεσσάρων φορέων σε κοινή εκδήλωση, παραθέτοντας και συγκεκριμένα στοιχεία για τη στελέχωση των Διαβητολογικών Κέντρων.
Στην Ελλάδα λειτουργούν 25 Διαβητολογικά Κέντρα και 48 Διαβητολογικά Ιατρεία. Από τις περίπου 100 θέσεις που προβλέπονται για τη στελέχωση των Διαβητολογικών Κέντρων και την εξειδίκευση ιατρών, έχουν καλυφθεί μόλις 39.
Ο Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, Καθηγητής Παθολογίας-Μεταβολικών Νοσημάτων, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Α΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας – ΕΔΕ, υπογράμμισε ότι η υποστελέχωση και τα εμπόδια στην έναρξη της εξειδίκευσης δυσχεραίνουν την ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού και απειλούν τη συνέχεια της εξειδικευμένης φροντίδας. Επισήμανε ότι απαιτείται συντονισμένη αντιμετώπιση των περιορισμών στις εκπαιδευτικές άδειες, των καθυστερήσεων στις προκηρύξεις και στις τοποθετήσεις και των δυσκολιών εξασφάλισης θέσεων εξειδίκευσης. Ιδιαίτερη ανησυχία εξέφρασε για την περιφέρεια, όπου οι διαθέσιμες δομές και οι δυνατότητες πρόσβασης είναι ήδη περιορισμένες.
Σύμφωνα με τον κ. Μακρυλάκη, οι αποχωρήσεις διαβητολόγων από το ΕΣΥ, κυρίως λόγω συνταξιοδότησης, σε συνδυασμό με τα εμπόδια στην εξειδίκευση νέων γιατρών, δημιουργούν τον κίνδυνο να μην καλυφθούν εγκαίρως τα κενά στο εξειδικευμένο προσωπικό.
Χαρακτηριστικό είναι το πρόβλημα της μετατροπής κενών θέσεων άλλων ιατρικών ειδικοτήτων στα νοσοκομεία του ΕΣΥ σε θέσεις εκπαίδευσης στον σακχαρώδη διαβήτη. Από τις 50 θέσεις που έχουν εντοπιστεί για τον σκοπό αυτό, μόλις 17 έχουν μετατραπεί. Για άλλες 10 θέσεις, παρότι έχει δοθεί η έγκριση της αρμόδιας Υγειονομικής Περιφέρειας, η διαδικασία παραμένει σε εκκρεμότητα στο Υπουργείο Υγείας εδώ και περίπου δύο χρόνια.
Όπως ανέφερε ο κ. Μακρυλάκης, μόνο στο ΓΝΑ «Λαϊκό» είχαν υποβληθεί 40 αιτήσεις ιατρών για εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη, γεγονός που αναδεικνύει το ενδιαφέρον για εκπαίδευση παρά τα εμπόδια στην έναρξή της.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον κ. Μακρυλάκη, το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕΣΥ) δεν έκανε δεκτό το αίτημα αύξησης από δύο σε τέσσερις των θέσεων εξειδίκευσης για ιατρούς του δημόσιου τομέα ανά Διαβητολογικό Κέντρο, περιορίζοντας τη δυνατότητα εκπαίδευσης περισσότερων ιατρών.
Ο κ. Μακρυλάκης ανέφερε ακόμη ότι ο υπουργός Υγείας είχε υποσχεθεί νομοθετική ρύθμιση για την αντιμετώπιση του προβλήματος των εκπαιδευτικών αδειών. Όπως εξήγησε, η σχετική διάταξη δεν συμπεριλήφθηκε στο νομοσχέδιο του Ιουνίου και οι φορείς ανέμεναν να ενταχθεί σε επόμενο νομοσχέδιο για την υγεία.
Ο κ. Μακρυλάκης ζήτησε «ένα συνεκτικό σχέδιο στελέχωσης, λειτουργικές διαδικασίες εκπαίδευσης παθολόγων και παιδιάτρων και σαφή χρονοδιαγράμματα για την ολοκλήρωση των διοικητικών ενεργειών». Παράλληλα, τόνισε ότι η επένδυση στους επαγγελματίες υγείας συνδέεται με την έγκαιρη αντιμετώπιση των επιπλοκών, την ποιότητα ζωής των ανθρώπων με διαβήτη και την ισότιμη πρόσβαση στη φροντίδα, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας.
Στον ρόλο των Διαβητολογικών Κέντρων αναφέρθηκε ο Νεοκλής Γεωργόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Ενδοκρινολογίας – Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών και πρόεδρος της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας – Πανελλήνιας Ένωσης Ενδοκρινολόγων. Όπως εξήγησε, πρόκειται για νοσοκομειακές δομές που διασφαλίζουν την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση και παρακολούθηση των ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη. Τα Διαβητολογικά Κέντρα στελεχώνονται από ενδοκρινολόγους, παθολόγους ή παιδιάτρους με εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη, καθώς και από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. Ο κ. Γεωργόπουλος επισήμανε επίσης ότι το εκπαιδευτικό έργο των Κέντρων δεν περιορίζεται στην εξειδίκευση ιατρών του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αλλά περιλαμβάνει και την εκπαίδευση άλλων επαγγελματιών υγείας.
Ο κ. Γεωργόπουλος διευκρίνισε ότι τα Διαβητολογικά Ιατρεία, που στελεχώνονται επίσης από εξειδικευμένους ιατρούς, συμβάλλουν στην πρόσβαση των ασθενών σε εξειδικευμένες υπηρεσίες, χωρίς όμως να διαθέτουν τον εκπαιδευτικό ρόλο των Διαβητολογικών Κέντρων. Το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας τους ανανεώθηκε το 2023, ενώ από το 2024 προβλέπεται και η ένταξη Ιατρείων Παχυσαρκίας για ενήλικες και παιδιά.
Τέλος, ο κ. Γεωργόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στις σοβαρές ελλείψεις παιδοδιαβητολόγων και παιδοενδοκρινολόγων. Όπως ανέφερε, υπάρχουν Υγειονομικές Περιφέρειες στις οποίες δεν υπηρετεί ούτε ένας τέτοιος ειδικός. «Η ενίσχυση αυτών των δομών αποτελεί ουσιαστική επένδυση στην ποιότητα της περίθαλψης και στη δημόσια υγεία», υπογράμμισε ο κ. Γεωργόπουλος.
Την ανάγκη έγκαιρου προγραμματισμού για την ανανέωση του προσωπικού των Διαβητολογικών Κέντρων υπογράμμισε ο Κυριάκος Καζάκος, Ομότιμος Καθηγητής Παθολογίας και Σακχαρώδη Διαβήτη του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΕΛΕΜΕΔ).
Όπως επισήμανε, είναι απαραίτητη η συστηματική καταγραφή των αναγκών και των αναμενόμενων αποχωρήσεων, ώστε να καλύπτονται έγκαιρα τα κενά και να εξασφαλίζεται η ένταξη νέων εξειδικευμένων ιατρών στις υπηρεσίες διαβήτη. «Η υποστελέχωση επιβαρύνει τις ομάδες φροντίδας και περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για παρακολούθηση, εκπαίδευση των ασθενών και πρόληψη των επιπλοκών», τόνισε ο κ. Καζάκος, ζητώντας ιδιαίτερη μέριμνα για τις δομές της περιφέρειας και τις παιδιατρικές δομές.
Παράλληλα, ο πρόεδρος της ΕΛΕΜΕΔ επισήμανε την ανάγκη ενίσχυσης των διεπιστημονικών ομάδων με νοσηλευτές, διαιτολόγους, επισκέπτες υγείας και άλλους επαγγελματίες υγείας, καθώς και καθιέρωσης οργανωμένου πλαισίου εκπαίδευσης και αναγνώρισης του ρόλου του εκπαιδευτή Διαβήτη. Όπως υπογράμμισε, η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί προϋπόθεση για συνεχή, ποιοτική και ισότιμη φροντίδα.
Οι συνέπειες για τους ασθενείς
Τις συνέπειες των ελλείψεων για τους ίδιους τους ασθενείς ανέδειξε η Σοφία Τσιακάλου, πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας για τον Διαβήτη (ΕΛΟΔΙ). Όπως ανέφερε, η Ομοσπονδία συμμετέχει στην κοινή πρωτοβουλία διεκδικώντας επαρκώς στελεχωμένα και γεωγραφικά προσβάσιμα Διαβητολογικά Κέντρα και Ιατρεία σε όλη τη χώρα, με εξειδικευμένο προσωπικό και διεπιστημονικές ομάδες φροντίδας. «Η πρόσβαση στην κατάλληλη φροντίδα δεν μπορεί να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας. Είναι δικαίωμα κάθε ανθρώπου με Διαβήτη», υπογράμμισε η κ. Τσιακάλου.
Η πρόεδρος της ΕΛΟΔΙ επισήμανε ακόμη ότι ο διαβήτης, ως σύνθετη και πολυπαραγοντική νόσος, απαιτεί ολοκληρωμένη αντιμετώπιση και συνεργασία διαφορετικών επαγγελματιών υγείας, ενώ η έλλειψη εξειδικευμένων ιατρών και η υποστελέχωση των δομών υπονομεύουν αυτή τη δυνατότητα. Ιδιαίτερα στην περιφέρεια, όπως εξήγησε η κ. Τσιακάλου, οι ασθενείς αναγκάζονται συχνά να μετακινούνται σε μεγάλα αστικά κέντρα για την αναγκαία παρακολούθησή τους, με το κόστος αυτών των μετακινήσεων να αποτελεί πρόσθετο εμπόδιο στην πρόσβαση στη φροντίδα, σε μια περίοδο οικονομικής πίεσης για τα νοικοκυριά.







































