Η έρευνα για τη σήψη στρέφεται στην έγκαιρη αναγνώριση και στην εξατομικευμένη θεραπεία

Η σήψη μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, ακόμη και σε ασθενείς που κατά την προσέλευσή τους στο νοσοκομείο δεν φαίνεται να βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο. Την ίδια στιγμή, πίσω από παρόμοια κλινική εικόνα μπορεί να βρίσκονται διαφορετικοί βιολογικοί και ανοσολογικοί μηχανισμοί, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για πιο εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση.

Η έγκαιρη αναγνώριση των ασθενών με λοίμωξη που διατρέχουν κίνδυνο να εμφανίσουν σήψη, καθώς και εκείνων με σήψη που κινδυνεύουν να παρουσιάσουν ταχεία κλινική επιδείνωση, και η επιλογή θεραπείας με βάση τα ιδιαίτερα βιολογικά και ανοσολογικά χαρακτηριστικά τους αποτέλεσαν το βασικό επιστημονικό μήνυμα του συνεδρίου «The daily concern for the critically ill: EMBRACE the FUTURE», που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Χημειοθεραπείας σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Μελέτης της Σήψης, από τις 25 έως τις 27 Σεπτεμβρίου στην Αθήνα.

Το συνέδριο είχε και επετειακό χαρακτήρα, καθώς φέτος συμπληρώνονται 20 χρόνια από την ίδρυση, το 2006, της Ελληνικής Ομάδας Μελέτης της Σήψης. Στο διάστημα αυτό, η οργανωμένη ερευνητική προσπάθεια έχει συμβάλει στην ανάπτυξη και αξιοποίηση νέων βιοδεικτών, ταχύτερων διαγνωστικών μεθόδων και εργαλείων που βοηθούν στην έγκαιρη αναγνώριση των ασθενών που κινδυνεύουν. Των εργασιών του συνεδρίου προηγήθηκε, στις 24 Σεπτεμβρίου, κλειστή επιστημονική συνάντηση.

Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετείχαν διακεκριμένοι επιστήμονες και εκπρόσωποι ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών. Μεταξύ αυτών ήταν ο Marco Cavaleri, επικεφαλής του τμήματος Public Health Threats στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), και ο Καθηγητής Derek Angus, Distinguished Professor και επικεφαλής του Department of Critical Care Medicine στο University of Pittsburgh και το UPMC.

Παρόντες ήταν επίσης ο Καθηγητής Djillali Annane, Διευθυντής της Μονάδας Εντατικής Θεραπείας στο Hôpital Raymond-Poincaré και Επικεφαλής του IHU PROMETHEUS, ο Καθηγητής Murat Akova, από το Πανεπιστήμιο Hacettepe της Άγκυρας, και ο Καθηγητής Antonio Artigas Raventós, καθηγητής Εφαρμοσμένης Φυσιολογίας στο Universitat Autònoma de Barcelona.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας και Καθηγητής Παθολογίας-Λοιμώξεων στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Ευάγγελος Γιαμαρέλλος-Μπουρμπούλης, επισήμανε ότι το EMBRACE the FUTURE δεν αποτελεί απολογισμό των τελευταίων 20 ετών, αλλά συνάντηση εργασίας για τις αλλαγές που απαιτούνται τα επόμενα χρόνια. Όπως ανέφερε, πίσω από την ίδια κλινική εικόνα μπορεί να βρίσκονται διαφορετικοί μηχανισμοί νόσου και κάθε ασθενής χρειάζεται να αντιμετωπίζεται με βάση το δικό του προφίλ. «Το μεγάλο στοίχημα είναι να αναγνωρίζουμε εγκαίρως ποιος κινδυνεύει, να βρισκόμαστε μπροστά από τα γεγονότα και να προσφέρουμε τη σωστή θεραπεία στη σωστή στιγμή», τόνισε ο κ. Γιαμαρέλλος-Μπουρμπούλης και υπογράμμισε ότι «η επιστημονική πρόοδος έχει πραγματική αξία όταν μπορεί να μετατραπεί σε όφελος για τον ασθενή».

Τέσσερα ελληνικά ερευνητικά προγράμματα σε διεθνή αξιολόγηση

Στην εναρκτήρια ημέρα του EMBRACE the FUTURE, τέσσερα ερευνητικά προγράμματα της Ελληνικής Ομάδας Μελέτης της Σήψης, τα IMPRESS, PROMISE, CLASSIFY και EXTENT, δεν παρουσιάστηκαν απλώς στους συνέδρους, αλλά τέθηκαν σε επιστημονική αξιολόγηση από τους Καθηγητές Djillali Annane, Murat Akova και Antonio Artigas Raventós.

Πρόκειται για προγράμματα που εξετάζουν διαφορετικούς βιοδείκτες, θεραπευτικές παρεμβάσεις και στάδια εξέλιξης της σήψης, από την προσέλευση του ασθενούς στα επείγοντα έως τη νοσηλεία στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Η CLASSIFY έχει ήδη ξεκινήσει σε νοσοκομεία της Αθήνας και της περιφέρειας, ενώ για την PROMISE βρίσκονται σε εξέλιξη οι πρώτες διαδικασίες ενεργοποίησης και η EXTENT επικεντρώνεται κυρίως σε ασθενείς που νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.

Κοινός άξονας αυτής της ερευνητικής προσπάθειας είναι η αναζήτηση του κατάλληλου συνδυασμού βιοδεικτών, κλινικών χαρακτηριστικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων για τον συγκεκριμένο ασθενή και το συγκεκριμένο στάδιο της σήψης, αντί ενός μοναδικού δείκτη ή μιας ενιαίας θεραπευτικής προσέγγισης για όλους.

IMMUNOSEP και εξατομικευμένη ανοσοθεραπεία

Την ίδια κατεύθυνση προς πιο εξατομικευμένη αντιμετώπιση ανέδειξαν και τα αποτελέσματα της διεθνούς κλινικής μελέτης IMMUNOSEP, στην οποία συμπεριλήφθηκαν στην κύρια ανάλυση 276 ασθενείς από έξι χώρες. Πρόκειται για πολυκεντρική, τυχαιοποιημένη και διπλά τυφλή μελέτη, στην οποία η ανοσοθεραπεία επιλέχθηκε ανάλογα με το ανοσολογικό προφίλ του ασθενούς.

Σε ασθενείς με σύνδρομο που προσομοιάζει με ενεργοποίηση των μακροφάγων χορηγήθηκε anakinra, ενώ σε ασθενείς με ανοσοπαράλυση που προκαλείται από τη σήψη χρησιμοποιήθηκε ανασυνδυασμένη ανθρώπινη ιντερφερόνη γ. Η διαφοροποίηση αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι στη σήψη το ανοσοποιητικό σύστημα δεν αντιδρά με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ασθενείς.

Το προκαθορισμένο κύριο καταληκτικό σημείο της μελέτης ήταν η μείωση κατά τουλάχιστον 1,4 μονάδες του μέσου SOFA score έως την ένατη ημέρα, μιας βαθμολογίας που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της οργανικής δυσλειτουργίας. Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα επιτεύχθηκε στο 35,1% των ασθενών που έλαβαν εξατομικευμένη ανοσοθεραπεία, έναντι 17,9% στην ομάδα ελέγχου.

Δεν καταγράφηκε, ωστόσο, στατιστικά σημαντική διαφορά στη θνητότητα στις 28 ημέρες, η οποία ήταν 43,5% έναντι 49,7%, ούτε στη θνητότητα στις 90 ημέρες, που ήταν 68,7% έναντι 67,6%. Τα αποτελέσματα επομένως ενισχύουν την προοπτική της εξατομικευμένης ανοσοθεραπείας και της ιατρικής ακριβείας στη σήψη, χωρίς να τεκμηριώνουν ακόμη όφελος ως προς την επιβίωση.

PROMISE και αναγνώριση του κινδύνου πριν από την επιδείνωση

Σε έναν διαφορετικό αλλά εξίσου κρίσιμο στόχο εστιάζει η μελέτη PROMISE, η οποία εξετάζει πώς μπορούν να αναγνωρίζονται έγκαιρα ασθενείς με ύποπτη λοίμωξη που δεν εμφανίζουν ακόμη έκδηλη οργανική δυσλειτουργία, αλλά διατρέχουν κίνδυνο να εμφανίσουν σήψη.

Η PROMISE έχει σχεδιαστεί ως τυχαιοποιημένη μελέτη Φάσης III, με στόχο τη συμμετοχή 398 ασθενών σε δέκα κέντρα στην Ελλάδα. Αξιολογεί το Pancreatic Stone Protein (PSP) ως δείκτη αυξημένου κινδύνου και διερευνά αν η πρώιμη χορήγηση μεροπενέμης, όταν καθοδηγείται από τον συγκεκριμένο βιοδείκτη και την κλινική αξιολόγηση, μπορεί να επηρεάσει την εμφάνιση σήψης και τα κλινικά αποτελέσματα.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάστηκε στο συνέδριο, με μικρή ποσότητα αίματος από το δάχτυλο και τη χρήση φορητής συσκευής ο βιοδείκτης μπορεί να μετρηθεί μέσα σε λίγα λεπτά. Στόχος είναι να αναγνωρίζονται νωρίτερα οι ασθενείς που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο, σε ένα χρονικό σημείο κατά το οποίο η κλινική τους εικόνα μπορεί ακόμη να μην αποκαλύπτει τη σοβαρότητα της κατάστασης.

Ευκαιρία να ενισχυθεί η αντιμετώπιση της σήψης η ελληνική Προεδρία του 2027

Οι Καθηγητές Antonio Artigas Raventós, Murat Akova και Djillali Annane ζήτησαν δημόσια τη συμβουλευτική συνδρομή της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας και του Ευάγγελου Γιαμαρέλλου-Μπουρμπούλη, προτείνοντας να αξιοποιηθεί η ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027 ώστε να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή συζήτηση για τη σήψη.

Το αίτημα των τριών επιστημόνων αφορά την πρόληψη, την έγκαιρη αναγνώριση και την αντιμετώπιση της σήψης και αποτελεί πρόταση που διατυπώθηκε στο συνέδριο, όχι ήδη αποφασισμένη προτεραιότητα της ελληνικής Προεδρίας.

Παρά την πρόοδο στην ανάπτυξη βιοδεικτών, ταχύτερων διαγνωστικών μεθόδων και εργαλείων έγκαιρης αναγνώρισης του κινδύνου, η σήψη εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή πρόκληση για τα συστήματα υγείας. Μπορεί να εκδηλωθεί αρχικά με περιορισμένα ή μη ειδικά συμπτώματα, να εξελιχθεί γρήγορα και να μην ακολουθήσει την ίδια πορεία σε όλους τους ασθενείς. Αυτή η ετερογένεια εξηγεί γιατί η έγκαιρη αναγνώριση του κινδύνου και η ακριβέστερη επιλογή της θεραπείας βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της έρευνας.