Το 2026, χρονιά καμπής για τη φαρμακευτική πολιτική
Η φαρμακευτική δαπάνη στην Ελλάδα συνεχίζει να αυξάνεται χωρίς να συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση της δημόσιας χρηματοδότησης, με αποτέλεσμα το κόστος να μεταφέρεται σε μεγάλο βαθμό στις φαρμακευτικές επιχειρήσεις. Η ανισορροπία αυτή αποτυπώνεται τα τελευταία χρόνια σε εκρηκτική αύξηση των υποχρεωτικών επιστροφών, οι οποίες, μεταξύ άλλων, περιορίζουν την πρόσβαση των ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία.
Το ζήτημα αυτό βρέθηκε, για άλλη μια φορά, στο επίκεντρο του διαλόγου στο πλαίσιο της εκδήλωσης για την κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ). Στην εκδήλωση συμμετείχαν εκπρόσωποι της Πολιτείας και της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, θεσμικοί φορείς και εκπρόσωποι των ασθενών, καταθέτοντας διαφορετικές προσεγγίσεις για τη βιωσιμότητα του συστήματος Υγείας και την πρόσβαση των ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία.
Η φαρμακοβιομηχανία συνεισφέρει περισσότερο από το κράτος
Στην τοποθέτησή του, ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ, Ολύμπιος Παπαδημητρίου, έθεσε στο επίκεντρο το χρηματοδοτικό αδιέξοδο που, όπως υποστήριξε, διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια στον τομέα του φαρμάκου. Όπως ανέφερε, η απόσταση ανάμεσα στη δημόσια χρηματοδότηση και στις πραγματικές ανάγκες του συστήματος έχει διευρυνθεί, μεταφέροντας δυσανάλογα το βάρος στις φαρμακευτικές επιχειρήσεις και περιορίζοντας σταδιακά την πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία. Όλα αυτά, τόνισε, συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας για το φάρμακο, με επιπτώσεις τόσο στη βιωσιμότητα του συστήματος όσο και στη δυνατότητα σχεδιασμού επενδύσεων.
Στη συνέχεια ο κ. Παπαδημητρίου παρουσίασε συγκεκριμένα στοιχεία που αποτυπώνουν το έλλειμμα χρηματοδότησης της φαρμακευτικής δαπάνης. Όπως ανέφερε, την περίοδο 2019–2024 η δημόσια φαρμακευτική χρηματοδότηση αυξήθηκε με μέσο ετήσιο ρυθμό 3,65%, την ώρα που η συνολική φαρμακευτική δαπάνη αυξήθηκε με ρυθμό 10,9%. Η απόκλιση αυτή, υπογράμμισε, οδήγησε σε ραγδαία αύξηση των υποχρεωτικών επιστροφών, οι οποίες ενισχύθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 20%. Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του ΣΦΕΕ, τα τελευταία τέσσερα χρόνια η φαρμακοβιομηχανία συνεισφέρει μέσω clawback και rebates περισσότερο από το ίδιο το κράτος.
Αναφερόμενος στην πρόσβαση των ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία, ο κ. Παπαδημητρίου επικαλέστηκε στοιχεία μελετών της IQVIA, σύμφωνα με τα οποία μόνο ένα στα πέντε νέα καινοτόμα φάρμακακαταφέρνει σήμερα να φτάσει στους Έλληνες ασθενείς. Όπως προειδοποίησε, η εικόνα αυτή ενδέχεται να επιδεινωθεί περαιτέρω, ενώ η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει από τις χαμηλότερες τιμές πρωτότυπων φαρμάκων και από τις υψηλότερες υποχρεωτικές επιστροφές στην Ευρώπη.
Ρήτρα συνυπευθυνότητας για την υπέρβαση της φαρμακευτικής δαπάνης
Ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ υποστήριξε ότι το 2026 μπορεί να αποτελέσει χρονιά καμπής για τον τομέα του φαρμάκου, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει θεσμική αναγνώριση της αξίας της φαρμακευτικής καινοτομίας για τους ασθενείς, τη Δημόσια Υγεία και τη βιωσιμότητα του συστήματος. Όπως ανέφερε, οι προτάσεις του Συνδέσμου συγκροτούν ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής που βασίζεται σε τρεις στρατηγικούς πυλώνες:
- Τον επαναπροσδιορισμό της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης
- Τον έλεγχο της συνταγογράφησης και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των πόρων
- Την ενίσχυση των κινήτρων για επενδύσεις στην Έρευνα και Ανάπτυξη.
Όπως υποστήριξε, οι δύο πρώτοι πυλώνες μπορούν να καλυφθούν μέσω της θέσπισης ρήτρας συνυπευθυνότητας για την υπέρβαση της προκαθορισμένης φαρμακευτικής δαπάνης. Παράλληλα, ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ συνέδεσε τη φαρμακευτική καινοτομία με την εγχώρια παραγωγή γενοσήμων και βιοομοειδών, εκτιμώντας ότι η στρατηγική αυτή σύζευξη μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης, επενδύσεων και ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης της χώρας.
Έλεγχος της δαπάνης με ψηφιακά εργαλεία στη συνταγογράφηση
Από την πλευρά του, ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης αναφέρθηκε στη συνεργασία με τον ΣΦΕΕ, σημειώνοντας ότι Πολιτεία και φαρμακευτικές επιχειρήσεις κινούνται συχνά από διαφορετικές αφετηρίες, με κοινό στόχο τη βελτίωση της υγείας των ασθενών. Όπως ανέφερε, το υψηλό επίπεδο πρόσβασης στο ελληνικό σύστημα ασκεί πρόσθετη πίεση στο ύψος του clawback.
Αναφερόμενος στην πορεία των υποχρεωτικών επιστροφών, ο κ. Γεωργιάδης σημείωσε ότι το clawback του 2024 κινήθηκε ελαφρώς καλύτερα από το 2023, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όπως τόνισε, στόχος της Πολιτείας είναι η σταδιακή εξομάλυνση της φαρμακευτικής δαπάνης, χωρίς να διακυβεύεται η πρόσβαση των ασθενών στις αναγκαίες θεραπείες.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ο Υπουργός Υγείας ανακοίνωσε δύο παρεμβάσεις με εφαρμογή εντός του 2026. Τον Φεβρουάριο αναμένεται να ξεκινήσει η πιλοτική εφαρμογή φίλτρων στη συνταγογράφηση, ενώ τον Μάρτιο προβλέπεται η επέκταση της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης και στα νοσοκομεία, ώστε να καθίσταται δυνατός ο έλεγχος της φαρμακευτικής δαπάνης σε πραγματικό χρόνο. Όπως ανέφερε, τα μέτρα αυτά μπορούν να διαμορφώσουν ένα νέο περιβάλλον στη διαχείριση της δαπάνης.
Εθνική στρατηγική για το φάρμακο και έλεγχος της κατανάλωσης
Οι παρεμβάσεις των εκπροσώπων της Αντιπολίτευσης ανέδειξαν την ανάγκη μιας πιο μακροπρόθεσμης και συνεκτικής προσέγγισης στη φαρμακευτική πολιτική. Ο Ιωάννης Τσίμαρης, Αναπληρωτής Γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ–Κίνημα Αλλαγής και υπεύθυνος Κ.Τ.Ε. Υγείας, υποστήριξε ότι η δημόσια φαρμακευτική δαπάνη παραμένει καθηλωμένη σε επίπεδα που δεν ανταποκρίνονται στις σημερινές ανάγκες. Όπως τόνισε, η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να βασίζεται «στην “τιμωρία” της βιομηχανίας μέσω ενός clawback στο οποίο η Ελλάδα παραμένει αρνητική πρωταθλήτρια», αλλά στον ουσιαστικό έλεγχο της κατανάλωσης με πλήρη εφαρμογή θεραπευτικών πρωτοκόλλων και δεδομένων πραγματικής ζωής (Real World Data).
Σύμφωνα με τον κ. Τσίμαρη, προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στον ουσιαστικό έλεγχο της κατανάλωσης, με πλήρη εφαρμογή θεραπευτικών πρωτοκόλλων και αξιοποίηση δεδομένων πραγματικής ζωής. Παράλληλα, υποστήριξε την ανάγκη διαμόρφωσης μιας εθνικής πολιτικής για το φάρμακο με ορίζοντα δεκαετίας, η οποία θα περιλαμβάνει αναθεώρηση του συστήματος τιμολόγησης, κίνητρα για την έρευνα και ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, με στόχο τη διασφάλιση της έγκαιρης και ισότιμης πρόσβασης των ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία.
Η πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία
Την οπτική των ασθενών μετέφερε η Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Μέμη Τσεκούρα, επισημαίνοντας ότι η φαρμακευτική πολιτική επηρεάζει άμεσα την πρόσβαση των ασθενών στη θεραπεία, τη συνέχεια της αγωγής τους και την οικονομική τους επιβάρυνση. Όπως ανέφερε ο εξορθολογισμός της φαρμακευτικής δαπάνης, σε συνδυασμό με τον περιορισμό της οικονομικής επιβάρυνσης των ασθενών και τη διασφάλιση της πρόσβασης στη φαρμακευτική καινοτομία και στις αναγκαίες θεραπείες, αποτελεί προτεραιότητα για την Ένωση Ασθενών Ελλάδας.
Σύμφωνα με την κ. Τσεκούρα, αναγκαίες προϋποθέσεις για την επίτευξη των παραπάνω στόχων είναι «η ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών στη διαμόρφωση των πολιτικών υγείας, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας (HTA) και των ψηφιακών πολιτικών, καθώς και η ενίσχυση της εγγραμματοσύνης υγείας και η ποιότητα και ασφάλεια στην περίθαλψη». Παράλληλα, επισήμανε τον καθοριστικό ρόλο της συνεργασίας όλων των θεσμικών φορέων, ώστε οι αποφάσεις για το φάρμακο να βελτιώνουν την πρόσβαση και να περιορίζουν την οικονομική επιβάρυνση των πολιτών.
Χρονιά κρίσιμων αποφάσεων το 2026
Παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις, ο διάλογος κατέδειξε ότι η φαρμακευτική πολιτική βρίσκεται σε ένα καθοριστικό σταυροδρόμι. Η ανάγκη για ένα σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο χρηματοδότησης, ο έλεγχος της δαπάνης και η ενίσχυση της καινοτομίας συνιστούν βασικές προϋποθέσεις για τη βιωσιμότητα του συστήματος και την προστασία των ασθενών. Το 2026 διαμορφώνεται ως χρονιά αποφάσεων, στις οποίες η ισορροπία ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και τις ανάγκες της Δημόσιας Υγείας θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον του φαρμάκου στη χώρα.
