207.000 άνθρωποι με άνοια χρειάζονται ανθρωποκεντρική φροντίδα

Περίπου 207.000 άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια στην Ελλάδα, αριθμός που εκτιμάται ότι θα φτάσει τις 310.000 έως το 2050. Η αναμενόμενη αύξηση ενισχύει την ανάγκη για ένα μοντέλο φροντίδας που δεν οργανώνεται μόνο γύρω από τη διάγνωση, αλλά λαμβάνει υπόψη την προσωπικότητα, την ιστορία, τις ανάγκες και την καθημερινότητα του ανθρώπου που ζει με άνοια.

Στο πώς μπορεί η φροντίδα να γίνει περισσότερο ανθρωποκεντρική εστίασε η ημερίδα «Καινοτόμες προσεγγίσεις στη φροντίδα της άνοιας: Από την κατανόηση της άνοιας στη σύγχρονη ανθρωποκεντρική φροντίδα», που συνδιοργάνωσαν στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 το Ίδρυμα Περιθάλψεως Χρονίως Πασχόντων και το Μητροπολιτικό Κολλέγιο. Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε με αφορμή τον Παγκόσμιο Μήνα Alzheimer και στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Care4Elders.

Την πορεία και τα έως τώρα αποτελέσματα του Care4Elders παρουσίασε ο Βαγγέλης Μακρής, Κοινωνιολόγος και Συντονιστής του έργου στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο, ο οποίος αναφέρθηκε και στις εκτιμήσεις για την αύξηση των ανθρώπων που ζουν με άνοια στην Ελλάδα. Στην πρώτη φάση του έργου Care4Elders συμμετείχαν 68 επαγγελματίες από πέντε χώρες, ενώ εξετάστηκαν 45 έγγραφα πολιτικής και έρευνας και 48 καλές πρακτικές. Το υλικό αυτό οδήγησε στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εγχειριδίου για την ανθρωποκεντρική και ολοκληρωμένη φροντίδα. Ο κ. Μακρής παρουσίασε επίσης το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που αναπτύσσεται για επαγγελματίες και φροντιστές, με στόχο την εκπαίδευση 800 επαγγελματιών στις χώρες του έργου έως το 2027.

Τα «σήματα» της συμπεριφοράς

Η διέγερση, το άγχος, η απάθεια και η περιπλάνηση είναι συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα που χρειάζονται διερεύνηση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως στοιχεία του χαρακτήρα του ανθρώπου με άνοια. Ο Rocco Liberti, Κλινικός και Κοινωνικός Ψυχολόγος και Υπεύθυνος Προστασίας Ωφελουμένων του Ιδρύματος Περιθάλψεως Χρονίως Πασχόντων, τα περιέγραψε ως «σήματα» που απαιτούν αναζήτηση των πιθανών αιτίων τους.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην αναζήτηση σωματικών και περιβαλλοντικών αιτίων, στην εξατομικευμένη μη φαρμακευτική διαχείριση και στη συνεπή στάση της ομάδας φροντίδας. Η φαρμακευτική αγωγή, τόνισε, δεν πρέπει να αποτελεί την πρώτη επιλογή.

Φροντίδα πέρα από τη διάγνωση

Ο στόχος να μη «χαθεί» ο άνθρωπος πίσω από τη διάγνωση είναι ο πυρήνας της ανθρωποκεντρικής φροντίδας που παρουσίασε η Δρ. Βασιλική Σταυρουλάκη, Ψυχολόγος και Διδάσκουσα στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο. Η προσέγγιση αυτή λαμβάνει υπόψη την προσωπικότητα, την ιστορία, τις σχέσεις και τους προσωπικούς στόχους του ανθρώπου που ζει με άνοια, ώστε η φροντίδα να προσαρμόζεται στις δικές του ανάγκες.

Η κ. Σταυρουλάκη στάθηκε ιδιαίτερα στις ανάγκες που μπορεί να κρύβονται πίσω από τη διέγερση ή άλλες συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται ως «δύσκολες». Αναφέρθηκε σε γνωστικές, περιβαλλοντικές, ψυχοκοινωνικές και σωματικές μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, καθώς και σε παρεμβάσεις που έχουν ως στόχο την υποστήριξη των φροντιστών.

Η κινητικότητα είναι μέρος της φροντίδας

Στοιχεία από τις φυσικοθεραπευτικές παρεμβάσεις που εφαρμόζονται στο Ίδρυμα Περιθάλψεως Χρονίως Πασχόντων παρουσίασε η Βασιλική Βαζά, Προϊσταμένη του Τμήματος Φυσικοθεραπείας. Το 2026 καταγράφηκαν 25 άτομα με άνοια που μπορούσαν να βαδίζουν, έναντι 20 το 2025, ενώ πέντε άτομα βάδισαν για πρώτη φορά και 20 διατήρησαν τη δυνατότητα βάδισης. Στο Ίδρυμα καταγράφηκαν επίσης 34 άτομα που μπορούσαν να σταθούν όρθια, από 20 το προηγούμενο έτος, με 14 από αυτά να επιτυγχάνουν όρθια στάση για πρώτη φορά.

Η κ. Βαζά παρουσίασε στοιχεία σε βάθος δεκαετίας που αφορούν συνολικά τους περιθαλπομένους του Ιδρύματος. Από το 2016 έως το 2026 ο αριθμός όσων μπορούσαν να βαδίζουν αυξήθηκε από 3 σε 54 και όσων μπορούσαν να σταθούν όρθιοι από 6 σε 67.

Παράλληλα, η κ. Βαζά αναφέρθηκε στην ένταξη ατόμων με άνοια σε κοινές συνεδρίες με περιθαλπομένους που αντιμετωπίζουν άλλες παθήσεις. Όπως επισήμανε, η συμμετοχή τους σε ένα ευρύτερο ομαδικό περιβάλλον λειτούργησε θετικά και για τις δύο ομάδες.

Ο κρίσιμος ρόλος των οικογενειακών φροντιστών

Η οικογένεια εξακολουθεί να καλύπτει μεγάλο μέρος της μακροχρόνιας φροντίδας. Η Αγγελική Κυριαζοπούλου, Κοινωνική Λειτουργός και Προϊσταμένη του Τμήματος Κοινωνικής Υπηρεσίας του Ιδρύματος Περιθάλψεως Χρονίως Πασχόντων, παρουσίασε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία περίπου το 80% της μακροχρόνιας φροντίδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχεται από συγγενείς, ενώ το 75% των φροντιστών είναι γυναίκες.

Η κ. Κυριαζοπούλου έδωσε έμφαση στην ανάγκη ουσιαστικής υποστήριξης των φροντιστών με υπηρεσίες όπως τα Κέντρα Ημέρας, η κατ’ οίκον φροντίδα και οι διαδικτυακές συνεδρίες συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης. Αναφέρθηκε ακόμη σε τεχνολογίες ασφάλειας, όπως οι αισθητήρες πτώσης και οι συσκευές εντοπισμού, αλλά και στη σημασία της σωματικής και ψυχικής υγείας των ίδιων των φροντιστών, ώστε να μπορούν να συνεχίσουν να υποστηρίζουν τον άνθρωπο που φροντίζουν.

Την εμπειρία της οικογένειας ανέδειξε και η μαρτυρία συγγενούς ωφελούμενης του Ιδρύματος, η οποία συνομίλησε με τον Rocco Liberti για τη σταδιακή εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η οικογένεια και την απόφαση να αναζητήσει επαγγελματική υποστήριξη. Μέσα από την αφήγησή της αναδείχθηκε ότι η αναζήτηση βοήθειας μπορεί να αποτελεί συνέχεια της φροντίδας με μεγαλύτερη ασφάλεια και αξιοπρέπεια και όχι εγκατάλειψή της.

Οι διαφορετικές παρεμβάσεις ανέδειξαν μια κοινή κατεύθυνση για τη σύγχρονη φροντίδα της άνοιας. Η κατανόηση των αναγκών του ανθρώπου, η διατήρηση της λειτουργικότητας, οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις και η υποστήριξη της οικογένειας αποτελούν βασικά στοιχεία μιας προσέγγισης που διατηρεί στο επίκεντρο τον ίδιο τον άνθρωπο.