Αντώνης Καρόκης: Σχέδιο «Triple Win» για τη μεταρρύθμιση της φαρμακευτικής πολιτικής

Με μια σαφή και τεκμηριωμένη τοποθέτηση στο 15ο συνέδριο «The Future of Healthcare in Greece», που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 3 Ιουνίου στην Αθήνα, ο Αντώνης Καρόκης, Διευθυντής Εξωτερικών Υποθέσεων της MSD Ελλάδος, συμμετέχοντας στο πάνελ «Επανεξέταση της Χρηματοδότησης: Πιέσεις και Δρόμοι Καινοτομίας προς τη Βιωσιμότητα», ανέδειξε το παράδοξο του σημερινού συστήματος χρηματοδότησης: ένα σύστημα που, αντί να ελέγχει τις δαπάνες υγείας, τις εκτοξεύει

«Ο μηχανισμός clawback δεν αποτελεί εργαλείο ελέγχου, αλλά έναν πληθωριστικό μηχανισμό που ενισχύει τις στρεβλώσεις και διαβρώνει σταδιακά τη λειτουργία του συστήματος υγείας – πλήττοντας ασθενείς, εταιρείες και τώρα πια τη δημοσιονομική ισορροπία της κυβέρνησης» σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Καρόκης. Με άλλα λόγια, το μέτρο των αυτόματων επιστροφών (clawback), που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια, όχι μόνο δεν συγκρατεί τις δημόσιες φαρμακευτικές δαπάνες αλλά τις αυξάνει υπέρμετρα, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο επιβαρύνσεων.

Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί ο κ. Καρόκης εμφανίστηκε κατηγορηματικός. Το clawback θεσπίστηκε ως προσωρινό μέτρο ελέγχου της φαρμακευτικής δαπάνης στην Ελλάδα, όμως στην πράξη εξελίχθηκε σε έναν μόνιμο μηχανισμό υπερφορολόγησης των φαρμακευτικών εταιρειών. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, η Ελλάδα βρίσκεται πλέον πρώτη στην Ευρώπη σε υποχρεωτικές επιστροφές φαρμάκων, με τα ποσοστά clawback σε ορισμένα κανάλια να ξεπερνούν το 70%. Αυτό σημαίνει ότι σε κάποιες κατηγορίες φαρμάκων, πάνω από τα δύο τρίτα του τζίρου επιστρέφονται στο κράτος λόγω υπέρβασης προϋπολογισμού – μια κατάσταση που μόνο βιώσιμη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές: η υπερβολική αυτή επιβάρυνση μειώνει τη διαθεσιμότητα νέων και καινοτόμων θεραπειών στη χώρα, καθώς ο ρυθμός εισαγωγής νέων φαρμάκων έχει επιβραδυνθεί. Παράλληλα, η διαδικασία αποζημίωσης για καινοτόμες θεραπείες καθυστερεί σημαντικά, γεγονός που μεταφράζεται σε μακρύτερους χρόνους αναμονής για τους ασθενείς.

Αδιέξοδο για ασθενείς, φαρμακοβιομηχανία και κράτος

Ο κ. Καρόκης έκανε λόγο για μια τριπλή απορρύθμιση του υφιστάμενου μοντέλου χρηματοδότησης, όπου όλοι οι εμπλεκόμενοι βγαίνουν ζημιωμένοι. Συγκεκριμένα, τόνισε ότι το σημερινό σύστημα έχει οδηγήσει σε τρία σοβαρά προβλήματα:

• Οι ασθενείς επιβαρύνονται με υψηλές ιδιωτικές δαπάνες και έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες.
• Η φαρμακοβιομηχανία υφίσταται εξοντωτικά ποσοστά επιστροφών, ανεξάρτητα από τον όγκο πωλήσεων ή την κλινική αξία των φαρμάκων της.
• Το Δημόσιο καλείται να καλύψει ελλείμματα που το ίδιο δημιουργεί, προσθέτοντας κονδύλια εκ των υστέρων, χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό.

Η εικόνα που περιγράφεται είναι ζοφερή: ασθενείς που πληρώνουν πολλά από την τσέπη τους, καινοτόμα φάρμακα που καθυστερούν, φαρμακευτικές εταιρείες που επιστρέφουν έως και το 70% των εσόδων τους και ένα κράτος που τελικά δαπανά επιπλέον 1,7 δισ. ευρώ για να μπαλώσει τις ανισορροπίες του συστήματος. Με άλλα λόγια, ενώ στα χαρτιά η Ελλάδα προϋπολογίζει χαμηλή δημόσια φαρμακευτική δαπάνη, στην πράξη δαπανά ποσά συγκρίσιμα με άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης – απλώς το κάνει αποσπασματικά και εκ των υστέρων.

Το σχέδιο «Triple Win» ως απάντηση στο αδιέξοδο

Το αισιόδοξο μήνυμα από την ομιλία του κ. Καρόκη είναι ότι δεν περιορίστηκε στην κριτική αλλά παρουσίασε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο μεταρρύθμισης. Συγκεκριμένα, παρουσίασε ένα ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο σχέδιο, το οποίο ονόμασε «Triple Win» για την περίοδο 2025–2027. Το σχέδιο αυτό στοχεύει να επιτύχει:

• Μείωση κατά 1,7 δισ. € της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης.
• Μείωση κατά 2 δισ. € της ιδιωτικής συμμετοχής των ασθενών.
• Μείωση του μέσου clawback στο 40%.

Σύμφωνα με τον κ. Καρόκη, αυτό μπορεί να επιτευχθεί με μια τριετή συμφωνία ανάμεσα σε κράτος, φαρμακοβιομηχανία και συλλόγους ασθενών, με σαφείς στόχους και ανώτατα όρια επιστροφών, καθώς και επενδύσεις στην πρόληψη και την καινοτομία. Πρότεινε επίσης σειρά συμπληρωματικών μεταρρυθμίσεων: ψηφιοποίηση του Συστήματος Υγείας, αποτελεσματική αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας, διαπραγμάτευση τιμών, ενίσχυση κλινικών μελετών και έλεγχο της συνταγογράφησης σε πραγματικό χρόνο.

Είναι προφανές ότι ένα τέτοιο πλέγμα παρεμβάσεων μπορεί να δημιουργήσει ένα πιο λειτουργικό και προβλέψιμο περιβάλλον για όλους τους εμπλεκόμενους.

Φαρμακευτική πολιτική με προοπτική βιωσιμότητας

Οι επισημάνσεις του κ. Καρόκη αναδεικνύουν με σαφήνεια τα αδιέξοδα του σημερινού συστήματος και θέτουν τη βάση για έναν αναγκαίο διάλογο. Εδώ και χρόνια, σύλλογοι ασθενών, εκπρόσωποι της φαρμακοβιομηχανίας και οικονομολόγοι υγείας προειδοποιούν ότι το μοντέλο χρηματοδότησης της φαρμακευτικής δαπάνης δεν είναι βιώσιμο. Τα όσα ανέφερε στο συνέδριο ο Διευθυντής Εξωτερικών Υποθέσεων της MSD Ελλάδος όχι μόνο επιβεβαιώνουν αυτή την άποψη, αλλά προσφέρουν και ένα πλαίσιο λύσης.

Η πρόταση «Triple Win» μπορεί να ακούγεται φιλόδοξη, όμως φαίνεται ρεαλιστική και εφαρμόσιμη – αρκεί να υπάρξει η πολιτική βούληση και συνεργασία όλων των εμπλεκομένων. Δεν πρόκειται απλώς για ευχολόγιο αλλά για έναν οδικό χάρτη που μοιράζει το βάρος δίκαια και ζητά από όλους υπευθυνότητα και αλλαγή νοοτροπίας.

Ο Αντώνης Καρόκης ολοκλήρωσε την ομιλία του με μια φράση που θα μπορούσε να γίνει οδηγός: «Είναι ώρα να συν-σχεδιάσουμε μια φαρμακευτική πολιτική που να επιβραβεύει την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα στη χρήση των πόρων και να διασφαλίζει δίκαιη πρόσβαση για όλους. Το να συνεχίσουμε χωρίς σχέδιο δεν είναι επιλογή – είναι κόστος, και μάλιστα δυσβάσταχτο».

Είναι δύσκολο να διαφωνήσει κανείς. Συνεχίζοντας στο ίδιο μοτίβο χωρίς στρατηγική, το μόνο βέβαιο είναι ότι το κόστος – οικονομικό και κοινωνικό – θα μεγαλώνει. Αντιθέτως, σχεδιάζοντας από κοινού μια νέα, βιώσιμη φαρμακευτική πολιτική, μπορούμε να μετατρέψουμε το σημερινό αδιέξοδο σε μια win-win-win προοπτική για τους ασθενείς, το κράτος και τη φαρμακευτική καινοτομία. Ωστόσο, αν κάτι γίνεται σαφές από τις εξελίξεις, είναι ότι τώρα πια δεν έχουμε την πολυτέλεια να μην δράσουμε.