Γιώργος Χρούσος: Η ανθεκτικότητα στο στρες δεν είναι πολυτέλεια, είναι θεμέλιο της υγείας

Στην καρδιά του 2ου SFEE Summit, που πραγματοποιήθηκε στις 24 Ιουνίου 2025 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, βρέθηκε η ομιλία του Καθηγητή Γιώργου Χρούσου, Προέδρου του Ελληνικού Ινστιτούτου Παστέρ και Διευθυντή του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Μητρικής και Παιδικής Υγείας και Ιατρικής Ακριβείας του ΕΚΠΑ. Μιλώντας στη δημοσιογράφο Βίκυ Φλέσσα, ο γνωστός καθηγητής ενδοκρινολογίας έθεσε το χρόνιο στρες στο επίκεντρο της σύγχρονης ιατρικής και κοινωνικής προβληματικής, με λόγο που ισορροπούσε ανάμεσα στην επιστημονική ακρίβεια και τη φιλοσοφική θεώρηση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Από τον Αριστοτέλη στην ιατρική ακριβείας

Ο κ. Χρούσος ξεκίνησε με αναφορές στους αρχαίους Έλληνες στοχαστές, υπογραμμίζοντας πως η αρμονία του Πυθαγόρα, η μεσότητα του Αριστοτέλη και η σταθερότητα του Επίκουρου συνιστούν διαχρονικές βάσεις για την κατανόηση της ψυχοσωματικής ισορροπίας. Αυτή η ισορροπία, σύμφωνα με τον ίδιο, απειλείται ευθέως από τη μακροχρόνια έκθεση στο στρες – μια διαδικασία που δεν είναι απλώς ψυχική, αλλά βαθιά βιολογική, ικανή να διαμορφώσει τον φαινότυπο και να τροποποιήσει ακόμη και την έκφραση των γονιδίων μας.

Η βιολογία του στρες και οι χρόνιες ασθένειες

Ο καθηγητής ανέλυσε τους μηχανισμούς της αντίδρασης στο στρες, επισημαίνοντας ότι τα θηλαστικά είναι προγραμματισμένα να αντιμετωπίζουν σύντομες κρίσεις μέσω του μοντέλου «πάλη, φυγή ή πάγωμα». Όταν όμως το στρες παρατείνεται, το σύστημα καταρρέει. Οι επιπτώσεις είναι πολυεπίπεδες: παχυσαρκία, καρδιαγγειακά νοσήματα, οστεοπόρωση, κατάθλιψη. «Τα τελευταία 50 χρόνια αλλάξαμε φαινότυπο – γίναμε παχείς», σημείωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι η συσσώρευση κοιλιακού λίπους αποτελεί ένδειξη της παρατεταμένης δυσλειτουργίας.

Τα ψηφιακά ερεθίσματα και το στρες των παιδιών

Ξεχωριστή θέση στην παρέμβασή του είχε η επίδραση της ψηφιακής τεχνολογίας, ιδιαίτερα στα παιδιά. Ο κ. Χρούσος προειδοποίησε για νέες μορφές κατάθλιψης και στρες, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της υπερδιέγερσης και της αποδιοργάνωσης του βιολογικού ρυθμού. Η ανισορροπία αυτή, μάλιστα, δεν αφορά μόνο το παρόν: η επιστήμη της επιγενετικής δείχνει ότι το στρες μπορεί να μεταδοθεί διαγενεακά, επηρεάζοντας ακόμη και το έμβρυο, με ενδεχόμενες συνέπειες που φτάνουν τρεις και τέσσερις γενιές μπροστά.

Γιατί ζούμε περισσότερο – και τι πραγματικά σημαίνει ανθεκτικότητα

Αναφερόμενος στο παράδοξο ότι οι σύγχρονες κοινωνίες ζουν περισσότερο παρά την αυξημένη ψυχολογική πίεση, ο καθηγητής εξήγησε πως τα φάρμακα εξουδετερώνουν σημαντικούς βιολογικούς κινδύνους. Όμως, η ουσιαστική ανθεκτικότητα –αυτή που χτίζει υγεία και ποιότητα ζωής– απαιτεί καλή διατροφή, μέτρια άσκηση, οργανωμένο ύπνο, και πάνω απ’ όλα σωστή διαχείριση του στρες.

Το νόημα της ζωής … αντίδοτο στο χρόνιο στρες

Στο τέλος της παρέμβασής του, ο κ. Χρούσος εστίασε στο νόημα της ζωής ως βασικό θεμέλιο της ψυχικής και σωματικής ευρωστίας. «Οι άνθρωποι που βρίσκουν σκοπό πέρα από τον εαυτό τους είναι και οι ευτυχέστεροι», υπογράμμισε, παραθέτοντας πρακτικές αντιμετώπισης του στρες: η εμπειρία του flow, η σταθερότητα στους βιολογικούς ρυθμούς, και η πνευματική υπέρβαση συνιστούν τρόπους όχι μόνο να επιβιώσουμε, αλλά να ζήσουμε ουσιαστικά.

Οι αναφορές του κ. Χρούσου αποτελούν μια εξαιρετική υπενθύμιση ότι η δημόσια υγεία δεν περιορίζεται στις θεραπείες, αλλά αρχίζει από την κατανόηση του εαυτού μας και του κοινωνικού περιβάλλοντος. Σε έναν κόσμο που παράγει όλο και περισσότερο στρες, το να φτιάξουμε ανθεκτικές κοινωνίες δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη.