Η Ελλάδα υστερεί στην πρόληψη και εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας

Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους ιούς παγκοσμίως, με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Εκτιμάται ότι περισσότεροι από 8 στους 10 ανθρώπους θα έρθουν σε επαφή με κάποιο στέλεχος του ιού κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ο HPV συνδέεται με την ανάπτυξη περίπου 5% των καρκίνων σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, καθώς και άλλων μορφών όπως ο καρκίνος του κόλπου, του αιδοίου, του πέους, του πρωκτού και ορισμένων καρκίνων στην περιοχή κεφαλής-τραχήλου.

Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης ενάντια στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, αλλά και σε άλλους καρκίνους που σχετίζονται με τον ιό. Το διαθέσιμο 9δύναμο εμβόλιο προστατεύει από το 90% των καρκίνων που προκαλούνται από τους υψηλού κινδύνου τύπους του HPV, καθώς και από άλλες παθήσεις όπως τα γεννητικά κονδυλώματα και η αναπνευστική θηλωμάτωση. Ο εμβολιασμός είναι ασφαλής και αποτελεσματικός, με τη σύσταση να ξεκινά από την ηλικία των 9 ετών και να συνεχίζεται έως τα 26 έτη, προκειμένου να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή προστασία πριν την πιθανή έκθεση στον ιό.

Η 4η Μαρτίου, που έχει καθιερωθεί από την International Papillomavirus Society (IPVS) ως Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τον HPV, αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της ενημέρωσης και την προώθηση της πρόληψης. Παράλληλα, είναι μια καλή αφορμή για να αξιολογήσουμε την πρόοδο της Ελλάδας στην πρόληψη και την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Η HPV-σχετιζόμενη θνησιμότητα στην Ελλάδα

Το 2022, καταγράφηκαν 443 θάνατοι από 11 διαφορετικούς τύπους καρκίνου που σχετίζονται με τον HPV, ένας αριθμός που παραμένει ανησυχητικός τα τελευταία χρόνια. Από αυτούς, η πλειονότητα των θανάτων, δηλαδή περίπου 60,5%, οφειλόταν στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ο οποίος παραμένει ο πιο διαδεδομένος HPV-σχετιζόμενος καρκίνος στις γυναίκες. Ωστόσο, σημαντικό ποσοστό της θνησιμότητας (16,1%) αφορούσε και τους άνδρες, καταρρίπτοντας τη λανθασμένη αντίληψη ότι ο HPV αποτελεί απειλή μόνο για τις γυναίκες. Σημαντικές περιπτώσεις αφορούσαν καρκίνους του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και του πέους, οι οποίοι έχουν αυξητική τάση και καθιστούν τον εμβολιασμό απαραίτητο και για τα δύο φύλα. Αυτά τα στοιχεία υπογραμμίζουν την ανάγκη για εκτεταμένη πρόληψη μέσω του εμβολιασμού και των τακτικών προληπτικών ελέγχων, προκειμένου να μειωθεί η επιβάρυνση από τους HPV-σχετιζόμενους καρκίνους στην Ελλάδα.

Η εμβολιαστική κάλυψη στην Ελλάδα

Παρόλο που το HPV εμβόλιο έχει τη δυνατότητα να εξαλείψει τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, η επιτυχία του εξαρτάται από την έκταση του εμβολιασμού στον πληθυσμό. Στην Ελλάδα, ο εμβολιασμός κατά του HPV εντάχθηκε στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών το 2008 για τα κορίτσια, όμως τα ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης παραμένουν χαμηλά. Μόλις το 55,4% των κοριτσιών ηλικίας 11-18 ετών έχουν εμβολιαστεί, ενώ στην κρίσιμη ηλικιακή ομάδα 11-14 ετών, το ποσοστό πέφτει στο 43,8%.

Η εμβολιαστική κάλυψη στην Ελλάδα υπολείπεται σημαντικά του στόχου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), ο οποίος επιδιώκει 90% εμβολιαστική κάλυψη των κοριτσιών έως 15 ετών μέχρι το 2030. Συγκριτικά, χώρες όπως η Σουηδία, η Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Πορτογαλία έχουν επιτύχει ποσοστά μεταξύ 80% και 90%. Η Σουηδία, μάλιστα, έχει φτάσει 90% εμβολιαστική κάλυψη στα κορίτσια και 85% στα αγόρια, επιδιώκοντας να γίνει η πρώτη χώρα που θα εξαλείψει τον HPV. Αυτή η διαφορά καταδεικνύει την ανάγκη για επιτάχυνση των προσπαθειών στην Ελλάδα.

Ένα θετικό βήμα έγινε το 2022, όταν η Ελλάδα επέκτεινε το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών HPV και στα αγόρια, ξεκινώντας από την ηλικία των 9 ετών. Πλέον, τόσο τα κορίτσια όσο και τα αγόρια μπορούν να εμβολιάζονται δωρεάν μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας. Αυτή η εξέλιξη είναι σημαντική, καθώς ο εμβολιασμός των αγοριών όχι μόνο τα προστατεύει από HPV-σχετιζόμενους καρκίνους αλλά συμβάλλει και στον περιορισμό της διασποράς του ιού στον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτής της πολιτικής εξαρτάται από τη σωστή ενημέρωση και την αύξηση της συμμετοχής στον εμβολιασμό, ώστε η χώρα να πλησιάσει τους διεθνείς στόχους και να ενισχύσει την προστασία της δημόσιας υγείας.

Οι στόχοι του ΠΟΥ και η προοπτική εξάλειψης του καρκίνου τραχήλου μήτρας

Το 2018, ο ΠΟΥ έθεσε έναν φιλόδοξο στόχο: την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας σε όλες τις χώρες. Για να επιτευχθεί αυτό, εισήχθη το πλαίσιο «90-70-90» έως το 2030:

• 90% των κοριτσιών θα πρέπει να έχουν εμβολιαστεί πλήρως με το HPV εμβόλιο μέχρι την ηλικία των 15 ετών.
• 70% των γυναικών θα πρέπει να έχουν υποβληθεί σε προληπτικό έλεγχο στην ηλικία των 35 και ξανά στην ηλικία των 45 ετών.
• 90% των γυναικών με προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνο πρέπει να λαμβάνουν την κατάλληλη θεραπεία.

Η επίτευξη των στόχων του ΠΟΥ έως το 2030 θα μπορούσε να οδηγήσει στην εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στην Ελλάδα μέχρι το 2047. Ωστόσο, η χώρα υστερεί σημαντικά λόγω διαφόρων παραγόντων, όπως τα χαμηλά ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης και οι ελλείψεις στα οργανωμένα προγράμματα πληθυσμιακού ελέγχου. Επιπλέον, η πρόσβαση σε προληπτικούς ελέγχους δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη τη χώρα, με τις πιο απομακρυσμένες περιοχές να αντιμετωπίζουν περιορισμούς στη διάγνωση και την αντιμετώπιση.

Παρά τις προκλήσεις, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει την κατάσταση ακολουθώντας επιτυχημένες πρακτικές άλλων χωρών. Η ενίσχυση των πολιτικών δημόσιας υγείας, η εντατικοποίηση των ενημερωτικών εκστρατειών και η βελτίωση της πρόσβασης στον εμβολιασμό και τους προληπτικούς ελέγχους αποτελούν βασικές παρεμβάσεις. Η προσαρμογή αυτών των στρατηγικών μπορεί να επιταχύνει τη διαδικασία εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και να διασφαλίσει καλύτερη προστασία για τις μελλοντικές γενιές.