Η υπεύθυνη κατανάλωση αλκοόλ, κρίσιμη στάση ζωής

Νέο θεσμικό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων από το αλκοόλ

Στον πυρήνα της κυβερνητικής πρωτοβουλίας για την προστασία των ανηλίκων από την κατανάλωση αλκοόλ βρίσκεται το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας. Το νομοθετικό πλαίσιο, που έχει ήδη κατατεθεί προς ψήφιση, προβλέπει αυστηρότερες κυρώσεις για τους παραβάτες, σαφείς κανόνες πώλησης και ενισχυμένα εργαλεία εποπτείας. Όπως τόνισε ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, «η υπεύθυνη κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας και κοινωνικής ευθύνης» ενώ πρόσθεσε ότι η πολιτεία αναλαμβάνει δράσεις που δεν περιορίζονται μόνο στην ενημέρωση, αλλά επεκτείνονται και στη ρύθμιση της αγοράς, «με γνώμονα την προστασία της ανθρώπινης ζωής».

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Υπουργός Υγείας στην ανάγκη εκπαίδευσης των νέων ενηλίκων για τις επιπτώσεις του αλκοόλ στην υγεία και τη συμπεριφορά, καθώς και στον περιορισμό της πρόσβασης των ανηλίκων. «Το νομοσχέδιο προβλέπει αυστηρότερες κυρώσεις για τους παραβάτες και εισάγει ενισχυμένα εργαλεία ελέγχου, με στόχο να περιοριστεί δραστικά η διαθεσιμότητα και πρόσβαση των ανηλίκων σε αυτές τις ουσίες», σημείωσε ο Άδωνις Γεωργιάδης και υπογράμμισε ότι «η υπευθυνότητα ξεκινά από την ατομική στάση, αλλά ολοκληρώνεται μέσα από συλλογικές πολιτικές πρόληψης».

Ο Υφυπουργός Δημόσιας Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος, επισήμανε ότι η προστασία των ανηλίκων δεν είναι απλώς νομική υποχρέωση, αλλά υπόθεση όλων. «Με τη σημερινή εκδήλωση δεν επιδιώκουμε απλώς να ενημερώσουμε, αλλά να θέσουμε ένα νέο πλαίσιο για την υπεύθυνη κατανάλωση αλκοόλ. Ρόλος του κράτους είναι να διασφαλίζει μια δέσμη κανόνων που προστατεύει τους πιο ευάλωτους, ιδίως τα παιδιά και τους εφήβους», ανέφερε χαρακτηριστικά και προειδοποίησε: «Κανένας νόμος δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ευθύνη που ξεκινά από την οικογένεια. Η πρόληψη αρχίζει στο σπίτι, μέσα από τη στάση ζωής, τη συζήτηση και το παράδειγμα των ενηλίκων».

Από την πλευρά της Ένωσης Επιχειρήσεων Αλκοολούχων Ποτών (Εν.Ε.Α.Π.), ο Πρόεδρός της Ισίδωρος Ρεβάχ χαιρέτισε την κυβερνητική πρωτοβουλία και επανέλαβε τη διαχρονική δέσμευση του κλάδου υπέρ της υπεύθυνης κατανάλωσης. «Η Εν.Ε.Α.Π. χαιρετίζει το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας ως ένα εξαιρετικά σημαντικό βήμα για την προστασία των ανηλίκων και την πλαισίωση των επαγγελματιών. Εδώ και δεκαετίες, πρωτοστατούμε στην εφαρμογή καλών πρακτικών για την προώθηση της υπεύθυνης κατανάλωσης. Συνεχίζουμε, συνεργαζόμενοι με την Πολιτεία και με δράσεις βασισμένες σε διεθνώς καταξιωμένα πρότυπα που δείχνουν πως η πρόληψη ξεκινά από τη γνώση», σημείωσε χαρακτηριστικά ο Πρόεδρος της Εν.Ε.Α.Π.

Το μήνυμα από την πολιτεία αλλά και από την αγορά είναι καθαρό: η υπευθυνότητα δεν είναι ατομική επιλογή, αλλά συλλογική υποχρέωση. Η νέα γενιά χρειάζεται εκπαίδευση, παραδείγματα και ένα σταθερό πλαίσιο κανόνων, που θα τη βοηθήσουν να διαμορφώσει υγιείς στάσεις απέναντι στο αλκοόλ – όχι από φόβο, αλλά από επίγνωση.

Η έρευνα ESPAD: Αλκοόλ, ανήλικοι και τροχαί

Παρά τη σχετικά χαμηλή κατά κεφαλήν κατανάλωση αλκοόλ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τα στοιχεία που παρουσίασε η Δρ Φωτεινή Κουλούρη, Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας & Ποιότητας Ζωής του Υπουργείου Υγείας, επιβεβαιώνουν δύο κρίσιμες εστίες προβληματισμού: την κατανάλωση από ανηλίκους και τα τροχαία ατυχήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ.

Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα ESPAD 2024, η Ελλάδα ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην κατανάλωση αλκοόλ από 16χρονους. Το 86% δήλωσε ότι έχει καταναλώσει αλκοόλ τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του (μέσος όρος ESPAD: 74%), ενώ 59% ανέφερε κατανάλωση μέσα στον τελευταίο μήνα (ESPAD: 43%). Ανησυχητικό είναι επίσης ότι το 37% δήλωσε επεισοδιακή υπερκατανάλωση (πάνω από πέντε ποτά σε μια περίσταση), με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο να είναι στο 30%. Επιπλέον, το 92% των ερωτηθέντων απάντησε πως έχει πολύ εύκολη πρόσβαση στο αλκοόλ.

Παράλληλα, το 25% των θανατηφόρων τροχαίων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα σχετίζεται με την κατανάλωση αλκοόλ, ενώ για την ηλικιακή ομάδα 16–25 ετών αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου.

Αν και συνολικά η κατανάλωση αλκοόλ στην Ελλάδα είναι χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο — 6,3 λίτρα ανά άτομο το 2019 (Ελλάδα) έναντι 10,1 λίτρων (ΕΕ), σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ — το πρόβλημα στους ανηλίκους και η επικινδυνότητα στους δρόμους απαιτούν συντονισμένες παρεμβάσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, το Υπουργείο Υγείας εστιάζει στη νέα γενιά και αναπτύσσει στρατηγική σε τρεις άξονες:

Νομοθετικές παρεμβάσεις
Ενίσχυση της ενημέρωσης και εκπαίδευσης
Συνεργασία με τις επιχειρήσεις και τους κοινωνικούς φορείς

Για την υποστήριξη της στρατηγικής, δημιουργείται νέα ψηφιακή ενημερωτική σελίδα, προσβάσιμη μέσω του ιστότοπου του Υπουργείου Υγείας, με επιστημονική πληροφόρηση και οπτικοακουστικό υλικό για την υπεύθυνη κατανάλωση.

Όπως επισήμανε η Δρ Κουλούρη, «με το νέο νομοσχέδιο θεσπίζουμε ένα σαφές και αυστηρότερο πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων και ενισχύουμε την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών μέσα από τη συνεργασία με υπεύθυνες επιχειρήσεις».

Ο ρόλος των επιχειρήσεων στην υπεύθυνη κατανάλωση

Από την πλευρά των επιχειρήσεων, η Ένωση Επιχειρήσεων Αλκοολούχων Ποτών (Εν.Ε.Α.Π.) ανέδειξε με σαφήνεια τη σημασία της μακρόχρονης εμπλοκής του κλάδου στην προώθηση υπεύθυνων προτύπων κατανάλωσης. Όπως υπογράμμισε η Γενική Διευθύντρια της Ένωσης Επιχειρήσεων Αλκοολούχων Ποτών, Σοφίκα Παπανικολάου, ανέδειξε με σαφήνεια τη σημασία της μακρόχρονης εμπλοκής του κλάδου στην προώθηση υπεύθυνων προτύπων κατανάλωσης και τόνισε ότι η υπευθυνότητα δεν αποτελεί μια ευκαιριακή επικοινωνιακή στρατηγική, αλλά διαχρονική δέσμευση. «Προάγουμε πρότυπα μετρημένης κατανάλωσης, αποθαρρύνουμε την αλόγιστη χρήση και σεβόμαστε απόλυτα την επιλογή να μην καταναλώνει κάποιος αλκοόλ», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Η κ. Παπανικολάου παρουσίασε ενδεικτικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν τη θετική πορεία της χώρας: η κατά κεφαλήν κατανάλωση αλκοόλ στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 27% την τελευταία δεκαετία, ενώ η σχετιζόμενη βλάβη (DALYs) μειώθηκε κατά 33%, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Η στρατηγική της Εν.Ε.Α.Π., ανέφερε η κα Παπανικολάου, βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: ενημέρωση, αυτορρύθμιση, εποπτεία και συνέργειες με θεσμικούς φορείς. Στο πλαίσιο αυτό, η Ένωση υλοποιεί διαρκώς πρωτοβουλίες σε συνεργασία με φορείς και την Πολιτεία, όπως:

τη συνυπογραφή του αναθεωρημένου Κώδικα Υπεύθυνης Επικοινωνίας με το Υπουργείο Υγείας, τον Σύνδεσμο Εταιρειών Επικοινωνίας και τον Σύνδεσμο Ελλήνων Αποσταγματοποιών,
τη συνεργασία με το Ινστιτούτο Οδικής Ασφάλειας "Πάνος Μυλωνάς",
την καμπάνια "ILENIA TALKS", με προσωπικότητες όπως ο Ολυμπιονίκης Λευτέρης Πετρούνιας,
και φυσικά την εκστρατεία "Rethink Drink" μαζί με το Υπουργείο Υγείας, η οποία απευθύνεται κυρίως στους νέους ενήλικες 18–35 ετών.

Το μήνυμα του κλάδου είναι σαφές: το αλκοόλ είναι ένα προϊόν που απευθύνεται αποκλειστικά σε ενήλικες και πρέπει να καταναλώνεται με μέτρο, υπευθυνότητα και ενημέρωση. Η ίδια η καμπάνια "Rethink Drink", που προωθεί η Ένωση σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, αποτελεί έμπρακτο παράδειγμα αυτής της φιλοσοφίας.

Η καμπάνια «Rethink Drink»

Η καμπάνια «Rethink Drink» σχεδιάστηκε με στόχο να μιλήσει άμεσα και πρακτικά στους νέους ενήλικες (18–35 ετών), με απλές, τεκμηριωμένες και οπτικά δυνατές παρεμβάσεις. Αξιοποιεί τη δύναμη της εικόνας μέσα από τέσσερα videos, καθένα από τα οποία επικεντρώνεται σε ένα διαφορετικό, κρίσιμο μήνυμα υπευθυνότητας:

Μετρημένη κατανάλωση: Εκπαίδευση των νέων ενηλίκων πάνω στις τυπικές μερίδες των διαφορετικών τύπων ποτών και την ίση ποσότητα αλκοόλ που αυτές περιέχουν

Αλκοόλ και ανήλικοι: Κανένας τύπος και καμία ποσότητα αλκοολούχου ποτού δεν είναι ασφαλής για τους κάτω των 18

Αλκοόλ και οδήγηση: Κανένας τύπος και καμία ποσότητα ποτού δεν είναι ασφαλής όταν οδηγείς

Υπεύθυνο σερβίρισμα: Κάλεσμα στους επαγγελματίες να μη σερβίρουν στους κάτω των 18

Η καμπάνια δεν επιδιώκει να φοβίσει ή να στιγματίσει, αλλά να εκπαιδεύσει και να ευαισθητοποιήσει, προσεγγίζοντας ζητήματα με σαφήνεια και σεβασμό στο κοινό. Με τον συνδυασμό επιστημονικής εγκυρότητας και επικοινωνιακής απλότητας, το “Rethink Drink” στοχεύει να αλλάξει στάσεις, όχι απλώς να μεταδώσει πληροφορίες.

Ή έρευνα της ALCO που αποτυπώνει την αντίληψη των νέων το αλκοόλ

Μια πιο καθαρή εικόνα της στάσης των πολιτών απέναντι στο αλκοόλ, τις συνήθειες κατανάλωσης και την αποδοχή ρυθμιστικών παρεμβάσεων προσέφερε η πανελλαδική έρευνα της ALCO για λογαριασμό της Εν.Ε.Α.Π., η οποία παρουσιάστηκε από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της εταιρείας, Γιάννη Παναγόπουλο.

Η έρευνα καταγράφει θετικά σημεία, αλλά και κρίσιμες ενδείξεις για την ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης, της ενημέρωσης και της κοινωνικής συναίνεσης:

8 στους 10 πολίτες θεωρούν πως οι ανήλικοι στην Ελλάδα καταναλώνουν αλκοόλ, με βασική πηγή πρόσβασης τα καταστήματα εστίασης και ψυχαγωγίας.
Η υπεύθυνη κατανάλωση είναι έννοια οικεία στους περισσότερους, όμως τα κριτήρια που οι πολίτες συνδέουν με αυτήν ποικίλλουν – από τη μικρή ποσότητα και τη μη καθημερινή χρήση, έως την αποφυγή οδήγησης.
Υπάρχει ευρύτατη αποδοχή των ρυθμιστικών παρεμβάσεων:
- Το 86% τάσσεται υπέρ των ελέγχων ταυτότητας σε σημεία πώλησης
- Το 84% υποστηρίζει την απαγόρευση πώλησης αλκοόλ σε ανηλίκους
- Το 73% συμφωνεί με την τοποθέτηση προειδοποιητικών σημάτων σε καταστήματα
- Και το 64% αποδέχεται ακόμα και την αφαίρεση άδειας λειτουργίας σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων παραβάσεων

Όπως επισήμανε ο κ. Παναγόπουλος, τα στοιχεία αποτυπώνουν μια ευρεία κοινωνική συνειδητοποίηση γύρω από το θέμα της υπεύθυνης κατανάλωσης, αλλά και μια σαφή προσδοκία προς την Πολιτεία να εφαρμόσει πιο αυστηρά μέτρα προστασίας των ανηλίκων.

Η υπεύθυνη κατανάλωση είναι ζήτημα παιδείας και συλλογικής ευθύνης

Η ανάδειξη της υπεύθυνης κατανάλωσης αλκοόλ ως ζητήματος δημόσιας υγείας και κοινωνικής συνοχής δεν είναι μια επικοινωνιακή κατασκευή — είναι μια αναγκαία πραγματικότητα, που απαιτεί τη συντονισμένη δράση όλων: Πολιτείας, επαγγελματιών, γονέων, εκπαιδευτικών, ίδιων των νέων.

Η εκδήλωση αυτή δεν έμεινε σε θεωρητικά σχήματα. Παρουσίασε δεδομένα, ανέδειξε κινδύνους, πρότεινε λύσεις και παρουσίασε παραδείγματα υπεύθυνης συμπεριφοράς. Με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, την επιστημονική γνώση, τις πρωτοβουλίες του ιδιωτικού τομέα και τις στοχευμένες ενημερωτικές εκστρατείες, η συζήτηση αποκτά πλέον ουσία και κατεύθυνση.

Η υπεύθυνη κατανάλωση δεν είναι υπόθεση μόνο της αγοράς ή του νομοθέτη. Είναι, πρωτίστως, στάση ζωής. Και αν κάτι κατέστη σαφές από την κοινή αυτή προσπάθεια, είναι πως η προστασία των ανηλίκων, η πρόληψη της βλάβης και η καλλιέργεια συνείδησης ξεκινούν από το παράδειγμά μας — όχι από την απαγόρευση.