Οι ασθενείς με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια χρειάζονται ολιστική φροντίδα και σταθερή πρόσβαση στη θεραπεία

Τις προκλήσεις και τις ιδιαίτερες ανάγκες των ανθρώπων που ζουν με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια ανέδειξε το πρώτο Συνέδριο Πρωτοπαθούς Ανοσοανεπάρκειας του ο Συλλόγου Φίλων Ασθενών με Πρωτοπαθείς Ανοσοανεπάρκειες & Παιδιατρικής Ανοσολογίας «ΑΡΜΟΝΙΑ»», που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 12 Νοεμβρίου 2025 στο Wyndham Grand Athens, σε συνεργασία με τη BOUSSIAS Events.

Περισσότεροι από 100 συμμετέχοντες, εκπρόσωποι της επιστημονικής κοινότητας, επαγγελματίες υγείας, φορείς και οργανώσεις ασθενών, συναντήθηκαν για να αποτυπώσουν όσα χρειάζονται ενίσχυση στη φροντίδα της Πρωτοπαθούς Ανοσοανεπάρκειας και να αναζητήσουν λύσεις που θα συμβάλουν σε μια πιο ασφαλή και σταθερή καθημερινότητα για τους ασθενείς.

Από τις τοποθετήσεις των ομιλητών έγινε σαφές ότι η Πρωτοπαθής Ανοσοανεπάρκεια δεν αποτελεί μόνο ιατρική πρόκληση. Η αποτελεσματική διαχείρισή της απαιτεί συντονισμό, πολιτική ωριμότητα και ξεκάθαρες δεσμεύσεις.

Οι προτεραιότητες της Πολιτείας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσε η τοποθέτηση της Γενικής Γραμματέως Δημόσιας Υγείας, Μαρίας-Χριστίνας Κράββαρη, που περιέγραψε τις προτεραιότητες της Πολιτείας για τη βελτίωση της φροντίδας των ανθρώπων με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια. Όπως τόνισε, πρόκειται για μια κατηγορία ασθενών που δοκιμάζει στην πράξη την ετοιμότητα και την ανταπόκριση του συστήματος υγείας.

Η κ. Κράββαρη αναφέρθηκε στον νεογνικό έλεγχο για τη βαριά ανοσοανεπάρκεια, ο οποίος αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την έγκαιρη διάγνωση και την αποφυγή σοβαρών επιπλοκών σε βρέφη που δεν μπορούν να αμυνθούν απέναντι στις λοιμώξεις. Παράλληλα, απαντώντας σε σχετικό αίτημα των συλλόγων ασθενών, έκανε γνωστό ότι εξετάζεται η ένταξη της εξέτασης για τη γ-σφαιρίνη στο πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ».

Στο πλαίσιο του διαλόγου δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση και στις ψηφιακές μεταρρυθμίσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στο σύστημα υγείας. Η κ. Κράββαρη επεσήμανε ότι οι πρωτοβουλίες αυτές θα ενισχύσουν ουσιαστικά την ασφάλεια των ασθενών κατά τη νοσηλεία, καθώς θα επιτρέψουν καλύτερη παρακολούθηση, διαλειτουργικότητα και άμεση πρόσβαση στο ιατρικό ιστορικό μέσω του Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας.

Η Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας στάθηκε επίσης στην ανάγκη να δημιουργηθεί μια «ανοσιακή ασπίδα»για τους ανθρώπους με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια, μέσω του κατάλληλου εμβολιασμού των ίδιων των ασθενών και των οικείων τους. Υπογράμμισε ακόμη ότι οι σύλλογοι ασθενών δεν είναι πλέον απλοί αποδέκτες αποφάσεων αλλά ισότιμοι συνδιαμορφωτές των πολιτικών υγείας, στοιχείο ιδιαίτερα κρίσιμο για παθήσεις που απαιτούν μακροχρόνια και πολυεπίπεδη υποστήριξη.

Ασφαλής νοσηλεία

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που έθεσε ο Σύλλογος «ΑΡΜΟΝΙΑ» αφορούσε την ασφαλή νοσηλεία των ανθρώπων με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια. Μάλιστα ο Αντιπρόεδρος του Συλλόγου, Κωνσταντίνος Πετράκης, έθεσε το αίτημα για διακριτή σήμανση εισόδου στα νοσοκομεία, ώστε οι ασθενείς να προστατεύονται αποτελεσματικότερα από την έκθεση σε λοιμώξεις.

Η Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας απάντησε στο αίτημα των ασθενών, εξηγώντας ότι ο Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας θα ενισχύσει τη διαλειτουργικότητα και την πρόσβαση στο πλήρες ιατρικό ιστορικό από κάθε μονάδα υγείας. Η δυνατότητα αυτή εκτιμάται ότι θα συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση των συνθηκών νοσηλείας, αφού οι επαγγελματίες υγείας θα έχουν άμεσα διαθέσιμες όλες τις κρίσιμες πληροφορίες.

Η παρέμβαση του Συλλόγου ανέδειξε για ακόμη μία φορά ότι η ασφάλεια της νοσηλείας δεν είναι απλώς οργανωτικό ζήτημα αλλά καθοριστικός παράγοντας ποιότητας ζωής για τους ανθρώπους με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια.

Πρόσβαση στη θεραπεία

Στο συνέδριο τέθηκε εκτενώς το κρίσιμο ζήτημα της πρόσβασης στη γ-σφαιρίνη, μιας θεραπείας ζωτικής σημασίας για τους ανθρώπους με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια. Ο Δρ. Σπύρος Σαπουνάς, Πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), διαβεβαίωσε ότι η πρόσβαση στα παράγωγα πλάσματος είναι εξασφαλισμένη, παρά τις περιστασιακές δυσλειτουργίες που παρατηρούνται σε ορισμένα νοσοκομεία. Όπως εξήγησε, τα προβλήματα αυτά δεν οφείλονται σε εθνική ανεπάρκεια αλλά σε τοπικές οργανωτικές αστοχίες.

Ο Δρ. Σαπουνάς τόνισε ακόμη ότι ο ΕΟΦ και η Εθνική Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ) παρακολουθούν καθημερινά την τροφοδοσία μέσω ηλεκτρονικών συστημάτων, ενώ σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης ο ΙΦΕΤ παρεμβαίνει άμεσα με εισαγωγές για να καλύψει τα κενά. Αναφέρθηκε επίσης στην ψηφιακή αναβάθμιση στο Υπουργείο Υγείας, η οποία αναμένεται να ενισχύσει την ιχνηλασιμότητα και τη διαχείριση των αποθεμάτων.

Τη σημερινή εικόνα παρουσίασε πιο αναλυτικά ο εκπρόσωπος της ΕΚΑΠΥ, Βασίλης Κουράφαλος, ο οποίος υπενθύμισε την κρίσιμη περίοδο 2016–2018, όταν οι ελλείψεις γ-σφαιρίνης οδηγούσαν σε μεγάλες καθυστερήσεις στη θεραπεία. Όπως τόνισε, από το 2020 και μετά η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά. Η διαθεσιμότητα γ-σφαιρίνης έχει αυξηθεί κατά 33% έως το 2025 και αναμένεται συνολική αύξηση 70% έως το 2027. Η υποδόρια μορφή έχει ενισχυθεί πάνω από 50%, με περαιτέρω αύξηση τα επόμενα χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΑΠΥ, δεν διαπιστώνονται ελλείψεις την παρούσα περίοδο.

Η ενίσχυση της συλλογής πλάσματος

Σημαντικές διαστάσεις της διεθνούς και ευρωπαϊκής πραγματικότητας στη συλλογή πλάσματος παρουσίασε η Μαριλένα Βράνα, Vice President Public Affairs & EU Operations της Plasma Protein Therapeutics Association (PPTA Europe). Όπως τόνισε, τα φάρμακα από πλάσμα αποτελούν κρίσιμες θεραπείες για πολλές παθήσεις –μεταξύ των οποίων και η Πρωτοπαθής Ανοσοανεπάρκεια– και έχουν ενταχθεί στις λίστες κρίσιμων φαρμάκωντης Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Η κ. Βράνα εξήγησε ότι η ζήτηση για ανοσοσφαιρίνη αυξάνεται σταθερά, με μέσο ετήσιο ρυθμό περίπου 6,7%την περίοδο 2014–2020. Ωστόσο, παρά τη διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη, η Ευρώπη δεν συλλέγει επαρκές πλάσμα και καλύπτει περίπου το 40% των αναγκών της από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, μόνο τέσσερις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης –η Αυστρία, η Γερμανία, η Τσεχία και η Ουγγαρία– λειτουργούν μεικτά συστήματα συλλογής πλάσματος, συγκεντρώνοντας το μεγαλύτερο μέρος του πλάσματος για κλασματοποίηση. Το 2023 τα ιδιωτικά κέντρα αυτών των χωρών συνέλεξαν το 50% του πλάσματος που διατέθηκε στην Ευρώπη, από σύνολο 9,3 εκατομμυρίων λίτρων.

Η παρουσίαση της κ. Βράνα συνδέθηκε με το νέο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Οι πρόσφατες στρατηγικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες –όπως ο κανονισμός SOHO, η αναθεώρηση της φαρμακευτικής νομοθεσίας και ο Critical Medicines Act– στοχεύουν στη μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας κρίσιμων φαρμάκων, ανάμεσά τους και των φαρμάκων από πλάσμα.

Την ανάγκη για έναν πιο σύγχρονο και αποτελεσματικό σχεδιασμό γύρω από το πλάσμα και τη διαθεσιμότητα των θεραπειών που παράγονται από αυτό ανέδειξε στην τοποθέτησή του ο Δημήτρης Παπαγεωργίου, Γενικός Διευθυντής της Takeda για την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα. Όπως σημείωσε, περίπου ένα εκατομμύριο ασθενείς στην Ευρώπη χρειάζονται θεραπείες από πλάσμα, αριθμός που αντικατοπτρίζεται και στην Ελλάδα, καθιστώντας την πρόσβαση σε αυτές τις θεραπείες ζήτημα υψηλής προτεραιότητας.

Ο επικεφαλής της Takeda εξήγησε ότι η συλλογή πλάσματος διεθνώς παρουσιάζει μεγάλες ανισορροπίες, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τη σταθερότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Αναφέρθηκε επίσης σε σχετικές έρευνες που δείχνουν ότι οι χώρες που εφαρμόζουν ευέλικτη πολιτική αποζημίωσης δαπανών του δότη –και όχι πληρωμή– έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν πλήρη αυτάρκεια σε πλάσμα. Το πλαίσιο αυτό προβλέπεται και από τον ευρωπαϊκό κανονισμό SOHO, με την εφαρμογή του να εξαρτάται από τις νομοθετικές επιλογές κάθε κράτους.

Ο κ. Παπαγεωργίου τόνισε ότι για την Ελλάδα ένα τέτοιο μοντέλο θα πρέπει να διαμορφωθεί προσεκτικά, μέσα από ένα σαφές εθνικό πλαίσιο που θα δίνει κίνητρα στους δότες και θα επιτρέπει την ενίσχυση της συλλογής πλάσματος. Παράλληλα υπογράμμισε ότι απαιτούνται συντονισμένες δράσεις της Πολιτείας, των συλλόγων ασθενών και των γιατρών. Επισήμανε ακόμη ότι χρειάζεται αναθεώρηση των πολιτικών τιμολόγησης και αποζημίωσης των προϊόντων πλάσματος, ακριβής προσδιορισμός των αναγκών των ασθενών και σύγκριση με τις ποσότητες που σήμερα καλύπτονται. Τέλος, αναφέρθηκε στα κίνητρα για την ενίσχυση της δωρεάς πλάσματος και στη δυνατότητα προσέλκυσης ιδιωτικών κέντρων συλλογής, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς τους δημόσιους φορείς.

Σημαντικές παρεμβάσεις για τη διαμόρφωση μιας εθνικής πολιτικής γύρω από το πλάσμα και τα παράγωγα αίματος παρουσίασε ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ, Μιχάλης Χειμώνας. Στην τοποθέτησή του ανέλυσε τις διεθνείς πρακτικές και περιέγραψε τα βασικά σημεία που, όπως είπε, χρειάζεται να αντιμετωπιστούν ώστε να διασφαλιστεί η σταθερή πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες.

Ο κ. Χειμώνας τόνισε ότι πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η δημιουργία ξεχωριστού προϋπολογισμού για τα παράγωγα αίματος, προκειμένου η χρηματοδότηση να μην εξαρτάται από τις γενικές δαπάνες φαρμάκου. Όπως υπογράμμισε, χωρίς αυτόν τον διαχωρισμό δεν μπορεί να διασφαλιστεί επάρκεια.

Αναφερόμενος στα εργαλεία σχεδιασμού πολιτικής, ο κ. Χειμώνας υπογράμμισε τη σημασία της ενεργοποίησης των μητρώων ασθενών και της χρήσης δεδομένων πραγματικού κόσμου (real-world data). Όπως είπε, μόνο μέσα από αξιόπιστα δεδομένα μπορούν να προσδιοριστούν οι πραγματικές ανάγκες και να ληφθούν τεκμηριωμένες αποφάσεις.

Ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ στάθηκε επίσης στον κρίσιμο ρόλο της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, σημειώνοντας ότι ένα συμπληρωματικό μοντέλο μπορεί να ενισχύσει τις υποδομές σε περιόδους αυξημένης ζήτησης ή διαταραχών στην αγορά.

Τέλος, ο κ. Χειμώνας προειδοποίησε ότι οι χαμηλές τιμές ορισμένων προϊόντων πλάσματος ενδέχεται να οδηγήσουν σε μειωμένη διαθεσιμότητα, επισημαίνοντας ότι απαιτείται προσεκτική αναθεώρηση των πολιτικών τιμολόγησης και των προτεραιοτήτων, ώστε να αποφευχθούν μελλοντικές ελλείψεις.

Ο Σύλλογος «ΑΡΜΟΝΙΑ» παρουσίασε τη δική του θέση για τη συλλογή πλάσματος, υπενθυμίζοντας ότι το θέμα αφορά άμεσα την καθημερινότητα των ανθρώπων που εξαρτώνται από θεραπείες πλάσματος. Οι εκπρόσωποι των ασθενών επισήμαναν ότι η πρόσβαση στις κρίσιμες αυτές θεραπείες αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα και δεν πρέπει να επηρεάζει σε καμία περίπτωση την υγεία ή την πρόσβαση άλλων ομάδων ασθενών στις δικές τους αγωγές. Τόνισαν επίσης ότι η αναθεώρηση του συστήματος συλλογής πλάσματος αποτελεί συμπεριληπτική πολιτική δημόσιας υγείας, μια θετική μεταρρύθμιση που μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά τη ζωή των ασθενών και να ενισχύσει τον ευρωπαϊκό στόχο για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία σε πλάσμα.

Οι εκπρόσωποι των ασθενών αναφέρθηκαν σε χώρες που εφαρμόζουν μεικτά συστήματα συλλογής πλάσματος, όπως η Γερμανία και η Τσεχική Δημοκρατία, όπου δεν έχει καταγραφεί μείωση των εθελοντικών αιμοδοσιών. Τα στοιχεία που παρουσίασαν δείχνουν ότι στη Γερμανία, σύμφωνα με το Paul-Ehrlich-Institut, οι δωρεές ολικού αίματος αυξήθηκαν κατά 2,6% το 2023, ενώ στην Τσεχική Δημοκρατία, βάσει δεδομένων που παρουσίασε ο καθηγητής Peter Jaworski, τόσο οι δωρεές αίματος όσο και οι δωρεές πλάσματος εμφανίζουν σταθερή ή αυξητική πορεία.

Στο επίκεντρο της τοποθέτησης των ασθενών βρίσκεται η αρχή ότι κανένας ασθενής δεν πρέπει να μείνει πίσω και καμία θεραπεία δεν πρέπει να τεθεί σε κίνδυνο. Οι εκπρόσωποι του Συλλόγου ΑΡΜΟΝΙΑ επισήμαναν ότι χρειάζεται υπεύθυνος, τεκμηριωμένος και συμμετοχικός διάλογος μεταξύ Πολιτείας, επιστημονικών φορέων, ασθενών και κοινωνίας, ώστε να διασφαλιστεί σταθερή, ασφαλής και συνεχής πρόσβαση στις θεραπείες.

Χρειάζεται ολιστική και συντονισμένη προσέγγιση

Οι παρεμβάσεις όλων των ομιλητών κατέδειξαν ότι η αντιμετώπιση της Πρωτοπαθούς Ανοσοανεπάρκειας απαιτεί ολιστική και συντονισμένη προσέγγιση που ξεπερνά τα στενά όρια της κλινικής πράξης. Το συνέδριο ανέδειξε ως βασικούς πυλώνες:

• τη σταθερή πρόσβαση στις θεραπείες, με έμφαση στην επάρκεια της γ-σφαιρίνης και τη θωράκιση της εφοδιαστικής αλυσίδας
• τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών υγείας, ο οποίος μπορεί να βελτιώσει την ασφάλεια της νοσηλείας και την αποτελεσματικότητα της φροντίδας
• την ενίσχυση της αιμοδοσίας και της συλλογής πλάσματος σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο

Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για διεπιστημονική προσέγγιση, ενεργό συμμετοχή των συλλόγων ασθενών και σαφή στρατηγική από την Πολιτεία, ώστε η φροντίδα για την Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια να γίνει πιο προβλέψιμη, ασφαλής και συνεχής.

Κλείνοντας τις εργασίες του συνεδρίου, ο Κωνσταντίνος Πετράκης, Αντιπρόεδρος του Συλλόγου ΑΡΜΟΝΙΑ, τόνισε ότι είναι αναγκαίο να συνεχιστεί ο διάλογος με την Πολιτεία και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να διαμορφωθούν πολιτικές που θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών και θα ενισχύουν τη σταθερή, ασφαλή και ισότιμη πρόσβαση στη φροντίδα.