Οι πνευμονολόγοι προειδοποιούν «Νιώθεις δύσπνοια; Λαχανιάζεις; Σκέψου τη ΧΑΠ…»

Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) αποτελεί μια από τις πλέον υποδιαγνωσμένες νόσους του αναπνευστικού συστήματος, ενώ παγκοσμίως καταγράφεται ως η τρίτη αιτία θανάτου. Τα συχνά και φαινομενικά αθώα συμπτώματα —όπως η δύσπνοια ή το λαχάνιασμα— οδηγούν πολλούς ασθενείς να καθυστερήσουν τον απαραίτητο έλεγχο. Ωστόσο, όπως τονίζει ο Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Διευθυντής Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής του ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» και Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας,  «υπάρχει περιθώριο για πιο έγκαιρη διάγνωση και καλύτερη αντιμετώπιση στο πλαίσιο της εξειδικευμένης ιατρικής, με στόχο την ελάττωση της νοσηρότητας και της θνητότητας της ΧΑΠ».

Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξελίσσεται θετικά

Παρά τις προκλήσεις που εξακολουθεί να παρουσιάζει η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, η θεραπευτική της αντιμετώπιση έχει εξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Όπως τονίζει ο Πασχάλης Στειρόπουλος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΔΠΘ, Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης, Διευθυντής ΠΜΣ «Ιατρική του Ύπνου», Τμήμα Ιατρικής ΔΠΘ, και Υπεύθυνος Ομάδας Εργασίας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας: Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, η πρόοδος της έρευνας επιτρέπει πλέον καλύτερη κατανόηση της νόσου, έγκαιρη αναγνώριση παραγόντων κινδύνου και στοχευμένη θεραπευτική προσέγγιση.

Η βασική θεραπευτική φαρέτρα περιλαμβάνει τους βρογχοδιασταλτικούς παράγοντες μακράς δράσης, τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή και τη ροφλουμιλάστη. Σε αυτά έχουν προστεθεί νεότερα μόρια, όπως η ensifentrine, ένας διπλός αναστολέας των ενζύμων PDE3 και PDE4, ο οποίος συνδυάζει βρογχοδιασταλτική και αντιφλεγμονώδη δράση.

Σε ασθενείς με συχνές παροξύνσεις και αυξημένα ηωσινόφιλα στο αίμα, η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει βιολογικούς παράγοντες, όπως το mepolizumab και το dupilumab, τα οποία στοχεύουν συγκεκριμένες φλεγμονώδεις οδούς και συμβάλλουν στη μείωση των παροξύνσεων.

Η θεραπευτική εξέλιξη αντανακλά τη μετάβαση προς μια εξατομικευμένη ιατρική που αναμένεται να βελτιώσει την ποιότητα ζωής και να μειώνει τη νοσηρότητα και τη θνητότητα της ΧΑΠ.

Ο κρίσιμος ρόλος του εμβολιασμού για τους ασθενείς με ΧΑΠ

Ο εμβολιασμός αποτελεί θεμέλιο λίθο της πρόληψης για τους ασθενείς με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, οι οποίοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε λοιμώξεις του αναπνευστικού. Όπως τονίζει η Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Μονάδα Πνευμονολογίας & Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α΄ ΚΕΘ ΓΝΑ «Ευαγγελισμός», Μέλος Δ.Σ. της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, κάθε λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε παρόξυνση και να επιδεινώσει δραματικά την πορεία της νόσου.

Πρόσφατα δεδομένα από νοσηλείες στο ΓΝΑ «Ευαγγελισμός» δείχνουν ότι οι ασθενείς με ΧΑΠ που νοσηλεύτηκαν λόγω γρίπης ή RSV είχαν θνητότητα 18%, στοιχείο που υπογραμμίζει την αναγκαιότητα της πρόληψης μέσω εμβολιασμού.

Σύμφωνα με τις ετήσιες οδηγίες της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, οι ασθενείς με ΧΑΠ πρέπει να εμβολιάζονται:

• Εφάπαξ με το εικοσαδύναμο εμβόλιο έναντι του πνευμονιόκοκκου.
• Ετησίως με το εμβόλιο έναντι της γρίπης.
• Κάθε δέκα έτη με το εμβόλιο έναντι του κοκκύτη.
• Κάθε δύο έτη με το εμβόλιο έναντι του RSV.
• Ετησίως με το εμβόλιο έναντι της COVID-19.
• Εφάπαξ με το εμβόλιο έναντι του έρπητα ζωστήρα.

Για τα εμβόλια 1–5, η σύσταση ισχύει ανεξαρτήτως ηλικίας, δεδομένου ότι η ΧΑΠ αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.

«Νιώθεις δύσπνοια; Λαχανιάζεις; Σκέψου τη ΧΑΠ…»

Η 19η Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας, υπενθυμίζει κάθε χρόνο τη σοβαρότητα μιας νόσου που συχνά κρύβεται πίσω από ήπια, καθημερινά συμπτώματα όπως η δύσπνοια και το λαχάνιασμα. Και φέτος, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία πλαισιώνει τη διεθνή καμπάνια με σημαντικές δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.

Με το σύνθημα «Νιώθεις δύσπνοια; Λαχανιάζεις; Σκέψου τη ΧΑΠ…», οι πνευμονολόγοι στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση αλλά και στην ενθάρρυνση για έγκαιρο έλεγχο, καθώς η καθυστερημένη διάγνωση παραμένει κρίσιμο πρόβλημα για χιλιάδες ασθενείς.

Ωστόσο, πέρα από τα μηνύματα ευαισθητοποίησης για τη νόσο, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία έχει αναπτύξει εξαιρετικές πρωτοβουλίες για την έγκαιρη διάγνωση και τη διαχείριση της ΧΑΠ. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας, παρουσίασε τις κυριότερες από αυτές, που είναι οι εξής:

Η μελέτη HELICOPD

Μία από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας είναι η πολυκεντρική, προοπτική, μη παρεμβατική μελέτη HELICOPD, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη και εξετάζει ασθενείς με ΧΑΠ και καρδιαγγειακά συνοδά νοσήματα σε όλη την Ελλάδα.

Όπως εξηγεί ο Γιώργος Χειλάς, Πνευμονολόγος–Φυματιολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Β΄ Πνευμονολογική Κλινική, ΠΓΝ «Αττικόν», ο κύριος στόχος της μελέτης είναι η αναλυτική περιγραφή των δημογραφικών και κλινικών χαρακτηριστικών των ασθενών, καθώς και της διαχείρισής τους — τόσο συνολικά όσο και ανά προκαθορισμένες υποομάδες (φύλο, ηλικιακή ομάδα, βαρύτητα νόσου κ.ά.). Οι δευτερεύοντες στόχοι της μελέτης περιλαμβάνουν:

• την αξιολόγηση της συχνότητας και της βαρύτητας των παροξύνσεων,
• την καταγραφή καρδιαγγειακών και άλλων επιπλοκών,
• την αξιολόγηση της ποιότητας ζωής,
• την καταγραφή της χρήσης υγειονομικών πόρων, όπως επισκέψεις, νοσηλείες και φάρμακα.

Στη μελέτη έχουν ήδη ενταχθεί 837 ασθενείς από 31 κέντρα σε όλη τη χώρα για την περίοδο 15 Οκτωβρίου 2024 – 20 Οκτωβρίου 2025, και ο συνολικός αριθμός αναμένεται να φτάσει τους 883.

Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων είναι τα 71 έτη, το 80% είναι άνδρες, ενώ μόλις 1% δεν έχει καπνίσει ποτέ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πρώτα δεδομένα, τα οποία δείχνουν ότι:

• 22% των συμμετεχόντων έλαβαν για πρώτη φορά διάγνωση ΧΑΠ κατά την ένταξή τους στη μελέτη,
• 21% διαγνώστηκαν για πρώτη φορά με καρδιαγγειακό νόσημα.

Η διάρκεια της μελέτης είναι δύο έτη και η παρακολούθηση των ασθενών εκτείνεται από 6 έως 24 μήνες, περιλαμβάνοντας τουλάχιστον δύο επισκέψεις (αρχική και τελική) και μία ενδιάμεση ανά εξάμηνο.

Τα πρώτα στοιχεία που καταγράφει η μελέτη HELICOPD, υπογραμμίζουν την υποδιάγνωση της ΧΑΠ, αλλά και τη στενή της σχέση με τις καρδιαγγειακές παθήσεις — μια σύνδεση που επηρεάζει καθοριστικά τη συνολική πορεία της νόσου.

Έρευνα για ενιαίο πρωτόκολλο διαχείρισης της ΧΑΠ μετά το εξιτήριο

Οι παροξύνσεις της ΧΑΠ αποτελούν κρίσιμα γεγονότα που συχνά οδηγούν σε νοσηλεία και αυξάνουν τον κίνδυνο επανεισαγωγής. Παρά τη σοβαρότητά τους, ο τρόπος διαχείρισης μετά το εξιτήριο διαφέρει σημαντικά από νοσοκομείο σε νοσοκομείο, δημιουργώντας ανισότητες στη φροντίδα των ασθενών.

Για να αποτυπώσει αυτή την εικόνα και να προτείνει λύσεις, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία υλοποιεί μια πολυκεντρική, αναδρομική, μη παρεμβατική μελέτη παρατήρησης, η οποία εξετάζει τη διαχείριση των ασθενών που νοσηλεύονται λόγω σοβαρής παρόξυνσης ΧΑΠ και λαμβάνουν εξιτήριο με συγκεκριμένες οδηγίες από τα νοσοκομεία. Όπως εξηγεί η Νικολέττα Ροβίνα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας, Ειδική Γραμματέας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας και Υπεύθυνη Εκπαίδευσης, η μελέτη επιδιώκει:

• να διερευνήσει την παρούσα κατάσταση, καταγράφοντας ομοιότητες και διαφορές στον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι ασθενείς κατά το εξιτήριο, καθώς και το κόστος κάθε προσέγγισης
• να δημιουργήσει ένα προτυποποιημένο πρωτόκολλο βέλτιστης πρακτικής, βασισμένο στις διεθνείς συστάσεις και στη γνώμη ειδικών, το οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί ομοιόμορφα και με κοινά εχέγγυα ποιότητας σε όλες τις κλινικές του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Η πρωτοβουλία αυτή έχει στόχο τη μείωση των επανεισαγωγών, τη βελτίωση της παρακολούθησης και την ενίσχυση της ποιότητας της φροντίδας για τους ασθενείς με ΧΑΠ, σε ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια της νόσου.

Πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης

Η πνευμονική αποκατάσταση αποτελεί βασικό συστατικό της συνολικής φροντίδας των ασθενών με ΧΑΠ, καθώς συμβάλλει στη βελτίωση της ικανότητας άσκησης, των συμπτωμάτων και της ποιότητας ζωής. Παρ’ όλα αυτά, τα προγράμματα αποκατάστασης στη χώρα μας είναι ελάχιστα, δεν αποζημιώνονται και υποστηρίζονται κυρίως από μεγάλες πανεπιστημιακές κλινικές.

Για να αναδείξει την αναγκαιότητα και τη σκοπιμότητα της πνευμονικής αποκατάστασης εκτός νοσοκομείων, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία υλοποίησε δύο πιλοτικά προγράμματα στους Δήμους Περιστερίου και Θεσσαλονίκης. Τα θετικά αποτελέσματα που καταγράφουν τα δύο προγράμματα αποδεικνύουν ότι η πνευμονική αποκατάσταση μπορεί να εφαρμοστεί με επιτυχία στην κοινότητα, όταν υπάρχει σωστή οργάνωση και διεπιστημονική συνεργασία.

Περιστέρι

Όπως εξηγεί η Ανδριάνα Παπαϊωάννου, Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Α΄ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε στο γυμναστήριο του δημοτικού κολυμβητηρίου, το οποίο ήταν πλήρως εξοπλισμένο με όργανα γυμναστικής.

Για τους ασθενείς που είχαν ανάγκη πρόσθετου οξυγόνου, μεταφέρθηκαν στον χώρο δύο συμπυκνωτές οξυγόνου. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν δύο γυμνάστριες, υπό την καθοδήγηση ειδικού εργοφυσιολόγου, ενώ η διατροφική υποστήριξη προσφέρθηκε από διατροφολόγους του πλησιέστερου νοσοκομείου με ραντεβού που προγραμμάτισαν οι οργανωτές. Οι ασθενείς ολοκλήρωσαν το πρόγραμμα με ιδιαίτερα θετικές εντυπώσεις.

Θεσσαλονίκη

Όπως εξηγεί η Αφροδίτη Μπούτου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας ΑΠΘ, Κλινική Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου», οι ασθενείς παραπέμφθηκαν αρχικά για πλήρη κλινική και λειτουργική αξιολόγηση στο ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου».

Στη συνέχεια συμμετείχαν σε εξατομικευμένο πρόγραμμα άσκησης σε δύο δημοτικά γυμναστήρια — ένα στο ανατολικό και ένα στο δυτικό όριο της πόλης, ώστε να διευκολύνεται η πρόσβαση. Το πρόγραμμα διήρκεσε έξι μήνες, με συνεδρίες δύο φορές την εβδομάδα, και η επαναξιολόγηση μετά την ολοκλήρωσή του έδειξε σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων, της ικανότητας άσκησης και της ποιότητας ζωής.

Η ευαισθητοποίηση παραμένει το πιο καθοριστικό βήμα

Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια εξακολουθεί να αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας, όμως οι πρωτοβουλίες της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας δείχνουν ότι η έγκαιρη διάγνωση, η οργανωμένη αποκατάσταση, η σύγχρονη θεραπεία και ο συστηματικός εμβολιασμός μπορούν να αλλάξουν τη ζωή των ασθενών. Το φετινό μήνυμα από τους πνευμονολόγους — «Νιώθεις δύσπνοια; Λαχανιάζεις; Σκέψου τη ΧΑΠ…» — υπενθυμίζει ότι η ευαισθητοποίηση παραμένει το πρώτο και ίσως πιο καθοριστικό βήμα.