Ξεκινά το Ταμείο Καινοτομίας για τα φάρμακα αλλά η επιτυχία του θα κριθεί στην εφαρμογή

Η φαρμακευτική καινοτομία αναπτύσσεται με ραγδαίους ρυθμούς, αλλά η ταχύτητα αυτή δεν συνοδεύεται πάντα από τις απαραίτητες θεσμικές και χρηματοδοτικές προσαρμογές. Το αποτέλεσμα είναι ένα αυξανόμενο χάσμα ανάμεσα στις δυνατότητες της επιστήμης και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς. Η Ελλάδα καλείται να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση, σε μια περίοδο που τα συστήματα υγείας διεθνώς δοκιμάζονται από την οικονομική πίεση, το δημογραφικό βάρος και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες των πληθυσμών.

Στο πλαίσιο του 2ου ΣΦΕΕ Summit, που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με τίτλο «Delivering Value in an Evolving Landscape», η θεματική ενότητα «Χτίζοντας ένα Βιώσιμο Φαρμακευτικό Μέλλον με Επίκεντρο τον Ασθενή», που συντόνισε ο δημοσιογράφος και παρουσιαστής του δελτίου ειδήσεων της ΕΡΤ κ. Απόστολος Μαγγηριάδης, συγκέντρωσε το ενδιαφέρον τόσο της επιστημονικής κοινότητας όσο και της φαρμακοβιομηχανίας. Το κεντρικό ερώτημα της συζήτησης –πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ένα βιώσιμο φαρμακευτικό σύστημα που να ανταποκρίνεται πραγματικά στις ανάγκες των ασθενών– παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ.

Μέσα στο 2025 το Ταμείο Καινοτομίας

Στο πλαίσιο της ανάγκης για ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον στο χώρο του φαρμάκου, ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης παρουσίασε τις νέες παρεμβάσεις της Πολιτείας, με στόχο την ενίσχυση της πρόσβασης στην καινοτομία και τον έλεγχο της φαρμακευτικής δαπάνης. Σημαντικότερη εξ αυτών είναι η έναρξη λειτουργίας του Ταμείου Καινοτομίας – γνωστού και ως Σχήμα Μεταβατικής Αποζημίωσης – μέσα στο 2025. Ο νέος μηχανισμός φιλοδοξεί να βελτιώσει την πρόσβαση στα καινοτόμα φάρμακα μέσω προσωρινής αποζημίωσης, γεφυρώνοντας την απόσταση ανάμεσα στην έγκριση και την κυκλοφορία τους στην αγορά.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Υπουργός, «η Ελλάδα πράγματι είχε παγώσει τη φαρμακευτική δαπάνη στα χρόνια της κρίσης, όμως από το 2022 υπάρχει σαφής αύξηση της χρηματοδότησης φαρμάκου. Το 2025 θα είναι καλύτερη χρονιά σε σύγκριση με πέρυσι όσον αφορά τη μείωση των αυτόματων επιστροφών και έχουμε καταφέρει να ελέγξουμε τη φαρμακευτική δαπάνη». Σύμφωνα με τον ίδιο, το Υπουργείο βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο με τη φαρμακοβιομηχανία, με στόχο τη σταδιακή μείωση του clawback, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων την ηλεκτρονική συνταγογράφηση και νέες τεχνολογίες. Την ίδια στιγμή, ο Υπουργός παραδέχθηκε ότι η πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία παραμένει μεγάλη πρόκληση, σημειώνοντας ότι «τα μέτρα για τον έλεγχο της δαπάνης λειτουργούν, αλλά δημιουργούν προβλήματα στην αγορά. Πρέπει όμως να έχουμε κανόνες».

Το χρηματοδοτικό κενό στον τομέα του φαρμάκου

Παρότι τα τελευταία χρόνια καταγράφονται προσπάθειες ενίσχυσης της φαρμακευτικής χρηματοδότησης και ελέγχου της δαπάνης, το χρηματοδοτικό κενό στον τομέα του φαρμάκου παραμένει μεγάλο και απειλεί την ευστάθεια της αγοράς και την πρόσβαση των ασθενών.

Κατά την παρουσία του στο 2ο ΣΦΕΕ Summit ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ, Ολύμπιος Παπαδημητρίου, επισήμανε το μέγεθος του προβλήματος και ανέφερε ότι για να περιοριστούν οι αυτόματες επιστροφές (clawback) στο 51% της αξίας των φαρμάκων απαιτούνται επιπλέον 400 εκατομμύρια ευρώ, ενώ για να επανέλθουν στα επίπεδα του 2020 (40%) το αντίστοιχο ποσό ανεβαίνει στα 800 εκατομμύρια ευρώ. Όπως δήλωσε, «η κυβέρνηση προσπαθεί να βελτιώσει τη χρηματοδότηση, αλλά περιμένουμε να δούμε πιο απτά αποτελέσματα. Η βελτίωση δεν είναι αρκετή. Δεν έχουν αποδώσει ακόμη τα μέτρα για τον έλεγχο της φαρμακευτικής δαπάνης». Ο ίδιος τόνισε την ανάγκη να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον προβλεψιμότητας και σταθερού προγραμματισμού, ώστε οι φαρμακευτικές επιχειρήσεις να μπορούν να σχεδιάζουν εγκαίρως την είσοδο νέων θεραπειών στην αγορά και να υλοποιούν τις επενδυτικές τους στρατηγικές χωρίς αιφνίδιους δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών της Υγείας, Κώστας Αθανασάκης, τονίζοντας ότι η βιωσιμότητα της φαρμακευτικής δαπάνης εξαρτάται από έναν ευρύτερο συνδυασμό παραγόντων: τη δημογραφική γήρανση, τις κοινωνικές συνθήκες, αλλά και τη σύνθεση της κατανάλωσης. «Η φαρμακευτική δαπάνη δεν είναι μόνο θέμα τιμών και όγκου, αλλά μείγματος και των ειδών φαρμάκων που καταναλώνονται», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι το ζητούμενο είναι η έγκαιρη διάγνωση και η αντιμετώπιση της χρόνιας νοσηρότητας.

Η καινοτομία κλειδί για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας

Η Ελένα Χουλιάρα, Αντιπρόεδρος του ΣΦΕΕ και Διευθύνουσα Σύμβουλος της AstraZeneca Ελλάδας & Κύπρου, περιέγραψε ένα περιβάλλον αυξανόμενων καθυστερήσεων και φθίνουσας διαθεσιμότητας για τα καινοτόμα φάρμακα στην Ελλάδα. «Βλέπουμε πως έχουμε όλο και πιο περιορισμένη διαθεσιμότητα στην Ελλάδα, ενώ αυξάνεται ο χρόνος αναμονής των ασθενών στα καινοτόμα φάρμακα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι το βασικότερο εμπόδιο είναι η χρηματοδότηση του συστήματος υγείας. Όπως είπε, «τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί μεγάλο χάσμα ανάμεσα στις ανάγκες των ασθενών και τους διαθέσιμους πόρους».

Ανάλογες ανησυχίες εξέφρασε και η Antonella Levante, Αντιπρόεδρος & Γενική Διευθύντρια της IQVIA για την Ιταλία και την Ελλάδα, εστιάζοντας στην ανάγκη για έγκαιρη πρόσβαση στις θεραπείες και στη σημασία της ποιότητας ζωής των ασθενών. Αναφέρθηκε στις δυνατότητες που προσφέρουν η βιοτεχνολογία, οι κλινικές μελέτες και οι νεοφυείς επιχειρήσεις για την ενίσχυση της καινοτομίας, σημειώνοντας ότι μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας. «Οι κυβερνήσεις πρέπει να έχουν καλύτερο σχεδιασμό και κατανόηση των αναγκών των ασθενών», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η φαρμακευτική καινοτομία δεν αποτελεί απλώς έναν τεχνολογικό στόχο ή ένα πεδίο επιστημονικής εξέλιξης. Όπως τόνισε ο Richard Robinson, Εκτελεστικός Διευθυντής και Επικεφαλής Πολιτικής και Κυβερνητικών Υποθέσεων Ευρώπης της Bristol Myers Squibb, η καινοτομία επηρεάζει άμεσα τη ζωή των ασθενών και έχει τη δυνατότητα να συμβάλει ουσιαστικά στη βιωσιμότητα των ίδιων των συστημάτων υγείας. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι κλινικές μελέτες σημείωσαν σημαντική πρόοδο στην Ελλάδα την τελευταία χρονιά, κάτι που αποδεικνύει τις δυνατότητες της χώρας στον τομέα της φαρμακευτικής έρευνας. Ωστόσο, παρά την επιτυχία αυτή, παραμένει ένα κρίσιμο πρόβλημα: η διαθεσιμότητα και η πρόσβαση των ασθενών στα καινοτόμα φάρμακα. «Είναι κόκκινο καμπανάκι», σημείωσε, προσθέτοντας ότι απαιτείται αύξηση της χρηματοδότησης για την καινοτομία, προκειμένου τα οφέλη της επιστημονικής προόδου να φτάσουν εγκαίρως στους ασθενείς και να μη μένουν στα χαρτιά.

Η συζήτηση για τη βιωσιμότητα του φαρμακευτικού συστήματος δεν μπορεί να αποκοπεί από την πραγματικότητα των ασθενών: τη διαθεσιμότητα των νέων θεραπειών και την ταχύτητα με την οποία φτάνουν σε όσους τις χρειάζονται. Η εικόνα που αποτύπωσαν οι εκπρόσωποι των φαρμακευτικών εταιρειών δείχνει καθαρά την απόσταση που χωρίζει τη θεωρία από την πράξη. Αυτή η απόσταση γίνεται ακόμη πιο ουσιαστική όταν περιγράφεται από την πλευρά των ίδιων των ασθενών.Όπως τόνισε η Ραφαέλα Βακουφτσή, Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, «το φάρμακο πρέπει να φτάνει στον ασθενή την ώρα που το έχει ανάγκη και να είναι άμεσα διαθέσιμο».

Από την εξαγγελία στην υλοποίηση

Η βιωσιμότητα δεν είναι αφηρημένος όρος. Είναι η ικανότητα ενός συστήματος να εξασφαλίζει συνέχεια, ισότητα και ποιότητα στην περίθαλψη. Οι κυβερνητικές εξαγγελίες για το Ταμείο Καινοτομίας και τη μείωση του clawback κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Όμως, η εικόνα που περιγράφουν οι εκπρόσωποι της φαρμακοβιομηχανίας, οι επιστήμονες και οι ασθενείς καταδεικνύει ότι η διαδρομή προς ένα πραγματικά βιώσιμο φαρμακευτικό σύστημα είναι ακόμη ανοιχτή και απαιτητική.

Η ενίσχυση της χρηματοδότησης, η σταθερότητα στον προγραμματισμό και ο στρατηγικός σχεδιασμός με επίκεντρο τον ασθενή δεν είναι συμπληρωματικές επιλογές· είναι προϋποθέσεις. Αν στόχος όλων είναι να χτιστεί ένα φαρμακευτικό αύριο με αξία και διάρκεια, τότε η μετάβαση από τη διακήρυξη στην υλοποίηση είναι μονόδρομος.