Το Ινστιτούτο Prolepsis φωτίζει το δρόμο για την υγεία των γυναικών Ρομά

Μια σημαντική πρωτοβουλία που ανέδειξε τις ανάγκες υγείας των γυναικών Ρομά και ενίσχυσε την πρόληψη σε κοινότητες που συχνά μένουν στο περιθώριο του συστήματος υγείας ολοκλήρωσε το Ινστιτούτο Prolepsis. Πρόκειται για το έργο «Υγιείς και Ισχυρές Γυναίκες Ρομά στην Ελλάδα», το οποίο ξεκίνησε το 2022 και διήρκησε μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025. Τα αποτελέσματά του παρουσιάστηκαν την Τετάρτη 15 Οκτωβρίου 2025, σε ημερίδα που συγκέντρωσε επιστήμονες, εκπροσώπους φορέων και διαμεσολαβητές Ρομά από όλη τη χώρα.

Τα στοιχεία που προέκυψαν από το έργο καταγράφουν με σαφήνεια τις προκλήσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες Ρομά στην πρόσβασή τους στην πρόληψη και στις υπηρεσίες υγείας, αλλά και τα θετικά βήματα που έγιναν προς την ενημέρωση και την ενδυνάμωση των κοινοτήτων.

Κατά τη διάρκεια της τριετίας, το έργο του Ινστιτούτου Prolepsis έφτασε σε δεκάδες οικισμούς Ρομά σε όλη την Ελλάδα, προσφέροντας δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, εμβολιασμούς και ενημερωτικές δράσεις σε γυναίκες και παιδιά.
Συνολικά, 920 γυναίκες και παιδιά Ρομά συμμετείχαν στις παρεμβάσεις πρόληψης που πραγματοποιήθηκαν σε συνεργασία με Κέντρα Κοινότητας, Παραρτήματα Ρομά, φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και, σε αρκετές περιπτώσεις, Νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας. Αναλυτικά:

• Πραγματοποιήθηκαν 553 Τεστ Παπανικολάου σε 16 οικισμούς.
• Έγιναν 196 μαστογραφίες σε γυναίκες άνω των 40 ετών, σε 14 οικισμούς.
• Πραγματοποιήθηκαν 90 εμβολιασμοί κατά του HPV σε παιδιά και εφήβους 9–18 ετών, σε 5 οικισμούς.

Πέρα από τα στατιστικά στοιχεία, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ευρήματα των ερωτηματολογίων που συμπληρώθηκαν από γυναίκες σε 17 οικισμούς και κοινότητες διαβίωσης Ρομά:

• Μόλις το 2% είχε εμβολιαστεί κατά του HPV.
• Το 48% δεν είχε κάνει ποτέ Τεστ Παπανικολάου.
• Δύο στις τρεις γυναίκες δεν είχαν πραγματοποιήσει μαστογραφία.
• Η πλειονότητα δεν γνώριζε ή δεν είχε εξεταστεί για τα συχνότερα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.
• Το 93% δήλωσε ότι είναι ή υπήρξε καπνίστρια.
• Από τις 286 γυναίκες που υποβλήθηκαν σε ανθρωπομετρικές μετρήσεις, το 73% χαρακτηρίστηκαν υπέρβαρες ή παχύσαρκες.
• Μία στις τρεις γυναίκες είχε ζητήσει ψυχολογική υποστήριξη.

Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν με σαφήνεια το εύρος των υγειονομικών ανισοτήτων που βιώνουν οι γυναίκες Ρομά στην Ελλάδα και την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις ενημέρωσης και πρόληψης, με έμφαση στη βελτίωση της πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας.

Η παρουσίαση των αποτελεσμάτων

Η ειδική ημερίδα που οργάνωσε το Ινστιτούτο Prolepsis για την παρουσίαση των αποτελεσμάτων του έργου συγκέντρωσε πλήθος συμμετεχόντων, ενώ δεκάδες άτομα από όλη την Ελλάδα — κυρίως στελέχη Κέντρων Κοινότητας και Παραρτημάτων Ρομά — την παρακολούθησαν διαδικτυακά, επιβεβαιώνοντας το έντονο ενδιαφέρον για την πρόληψη και την υγεία των γυναικών Ρομά.

Την εκδήλωση προλόγισε η Αθηνά Λινού, Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Ιδρύτρια του Ινστιτούτου Prolepsis, ενώ χαιρετισμούς απηύθυναν ο Γιώργος Σταμάτης, Γενικός Εισηγητής για τους Ρομά και Ταξιδευτές του Συμβουλίου της Ευρώπης και Βουλευτής Επικρατείας, ο Κωνσταντίνος Παϊτέρης, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Ρομά Διαμεσολαβητών και Συνεργατών τους, και η Χριστίνα Χαλιλοπούλου, CEO του ALYSOS ALERT και Συντονίστρια του Φόρουμ Ρομά.

Στο πρώτο πάνελ, εκπρόσωποι φορέων που συμμετείχαν στην υλοποίηση μοιράστηκαν εμπειρίες από το πεδίο, καλές πρακτικές και δυσκολίες. Η Μαρία Καρναβά, Διαμεσολαβήτρια Ρομά από την Επιτελική Συντονιστική Δομή της Περιφέρειας Πελοποννήσου, η Ελένη Φωτεινοπούλου, Μαία στο Γενικό Νοσοκομείο Αμαλιάδας, η Σταυρούλα Χαρβάτη, Νοσηλεύτρια στο Παράρτημα Ρομά Αγίας Παρασκευής Βόλου, η Ζωή Μαλανδρίνου, Νοσηλεύτρια, και η Ειρήνη Φραγκούλη, Διαμεσολαβήτρια Ρομά στο Παράρτημα Ρομά Αλιβερίου Βόλου, ανέδειξαν τη σημασία της σχέσης εμπιστοσύνης με τις κοινότητες, της συνεργασίας με την τοπική αυτοδιοίκηση και των στοχευμένων ενημερώσεων που ενισχύουν τη συμμετοχή σε εξετάσεις και εμβολιασμούς.

Το δεύτερο πάνελ εστίασε στις ανάγκες υγείας και στις δυσκολίες πρόσβασης των γυναικών Ρομά, αλλά και στα επόμενα βήματα. Συμμετείχαν η Δρ. Κωνσταντία Μπακαλιάνου, Διευθύντρια Μαιευτικής–Γυναικολογίαςστο Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο, η Δρ. Βικτώρια Βιβιλάκη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κοινοτικής Μαιευτικής Φροντίδας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, ο Κωνσταντίνος Παϊτέρης, η Χριστίνα Χαλιλοπούλου και η Μαρία Νικολάου, Διαμεσολαβήτρια Υγείας Ρομά. Οι ομιλητές υπογράμμισαν την ανάγκη για συνεργασία πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας και κοινωνίας των πολιτών, αλλά και για σταθερή παρουσία στο πεδίο, ώστε η πρόληψη να εξελιχθεί σε διαρκή διαδικασία με παρακολούθηση και υποστήριξη μετά την εξέταση.

Τα ευρήματα

Πίσω από τους αριθμούς, αποτυπώνεται μια πραγματικότητα που παραμένει προβληματική. Οι γυναίκες Ρομά στην Ελλάδα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην πρόληψη και την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Παρότι το έργο του Ινστιτούτου Prolepsis πέτυχε να φέρει γιατρούς, εξετάσεις και ενημέρωση μέσα στις ίδιες τις κοινότητες, τα δεδομένα δείχνουν ότι η ανισότητα στην υγεία εξακολουθεί να είναι έντονη.

Το γεγονός ότι μία στις δύο γυναίκες δεν έχει κάνει ποτέ Τεστ Παπανικολάου, ότι δύο στις τρεις δεν έχουν υποβληθεί σε μαστογραφία και ότι μόλις το 2% είναι εμβολιασμένες κατά του HPV, αποκαλύπτει το μέγεθος του κενού στην προληπτική φροντίδα. Ταυτόχρονα, τα ευρήματα για το 93% των γυναικών που καπνίζουν και το 73% που χαρακτηρίζονται υπέρβαρες ή παχύσαρκες φωτίζουν τις προκλήσεις γύρω από τη διατροφή, την εκπαίδευση και τις συνήθειες ζωής — στοιχεία που συνδέονται στενά με κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες.

Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς υπάρχει και ένα αισιόδοξο μήνυμα. Το 92% των συμμετεχουσών δήλωσε ότι απέκτησε νέα γνώση μέσα από τις δράσεις, ενώ το ίδιο ποσοστό ανέφερε πως σκοπεύει να αλλάξει συμπεριφορές στην καθημερινότητά του. Επιπλέον, το 65% εξέφρασε την επιθυμία να συνεχιστούν οι ενημερωτικές δράσεις — ένδειξη ότι, όταν η πρόληψη προσεγγίζει τις κοινότητες με σεβασμό και συνέπεια, μπορεί να χτίσει εμπιστοσύνη και ενεργή συμμετοχή.

Όπως επισήμαναν οι ομιλητές της ημερίδας, η επιτυχία τέτοιων πρωτοβουλιών δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των εξετάσεων, αλλά από το αν αφήνουν μόνιμο αποτύπωμα γνώσης και ενδυνάμωσης στις γυναίκες που συμμετέχουν.

Η ισότητα στην υγεία παραμένει ζητούμενο

Το έργο «Υγιείς και Ισχυρές Γυναίκες Ρομά στην Ελλάδα» απέδειξε ότι η πρόληψη μπορεί να αλλάξει ζωές όταν φτάνει κοντά στους ανθρώπους και μιλά τη γλώσσα τους. Η κινητοποίηση κοινοτήτων που για χρόνια ζούσαν μακριά από τις υπηρεσίες υγείας είναι από μόνη της μια επιτυχία και ταυτόχρονα μια υπενθύμιση πως η ισότητα στην υγεία παραμένει ζητούμενο που χρειάζεται συνεχή προσπάθεια.

Κάθε γυναίκα που έκανε για πρώτη φορά Τεστ Παπανικολάου ή εμβολιάστηκε για τον HPV είναι μια μικρή νίκη που μπορεί να γίνει έμπνευση για πολλές άλλες. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η εμπιστοσύνη χτίστηκε μέσα από τον διάλογο και την παρουσία στο πεδίο, με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες κάθε κοινότητας.

Το έργο του Ινστιτούτου Prolepsis φανερώνει πως η πρόληψη μπορεί να γίνει γέφυρα επικοινωνίας, γνώσης και φροντίδας. Αν οι δράσεις αυτές συνεχιστούν με συνέπεια, ίσως πλησιάσουμε σε μια Ελλάδα όπου κάθε γυναίκα, ανεξαρτήτως καταγωγής ή συνθηκών ζωής, θα έχει πραγματικά ίση πρόσβαση στην υγεία.