Οι προϋποθέσεις μιας εθνικής στρατηγικής για τον καρκίνο του πνεύμονα

Στην Ελλάδα, ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας καθώς κάθε χρόνο ευθύνεται για χιλιάδες θανάτους που θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί. Πρόκειται για τον πιο θανατηφόρο τύπο καρκίνου στην Ευρώπη, κυρίως επειδή στις περισσότερες περιπτώσεις διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο, όταν οι θεραπευτικές επιλογές είναι περιορισμένες.

Το κάπνισμα παραμένει ο βασικός παράγοντας κινδύνου, παρότι η νόσος δεν αφορά αποκλειστικά τους καπνιστές. Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε, καθώς συμβάλλουν και άλλοι παράγοντες όπως το άτμισμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες. Η χρήση καπνού, ωστόσο, εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη αιτία αποτρέψιμων θανάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με σχεδόν 500.000 θανάτους το 2021 και οικονομικό κόστος που αντιστοιχεί στο 2,5% του ετήσιου ΑΕΠ της Ευρώπης.

Ο καρκίνος του πνεύμονα συνοδεύεται συχνά από ισχυρό κοινωνικό στίγμα, που οδηγεί πολλούς ασθενείς να καθυστερούν την αναζήτηση βοήθειας. Η υπέρβαση αυτού του στίγματος και η ενίσχυση της πρόληψης και της ενημέρωσης του κοινού αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για να μειωθούν οι ανισότητες και να σωθούν ζωές.

Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στην πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές προκλήσεις στην έγκαιρη διάγνωση, στην ολοκληρωμένη φροντίδα και στην ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία.

Η ΕΛΛΟΚ ανοίγει το διάλογο για τον Καρκίνο του Πνεύμονα

Μια σημαντική πρωτοβουλία που ανέδειξε ρεαλιστικές προτάσεις πολιτικής για τον καρκίνο του πνεύμονα ανέλαβε πρόσφατα η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ, ως Εθνικός Κόμβος για την Αποστολή Καρκίνος (EU Cancer Mission Hub).

Σε συνεργασία με το ECHoS (Establishing Cancer Mission Hubs) και με την υποστήριξη του European Observatory on Health Systems and Policies, η ΕΛΛΟΚ οργάνωσε στην Αθήνα ένα Policy Dialogue με τη συμμετοχή Ελλήνων και διεθνών ειδικών, πολιτικών, επαγγελματιών υγείας, εκπροσώπων της φαρμακοβιομηχανίας και οργανώσεων ασθενών.

Στο επίκεντρο του διαλόγου βρέθηκε η ανάγκη για μια συνολική, εθνική στρατηγική που θα συνδέει την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση με την πρόσβαση στην καινοτομία και τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας.

Ο διάλογος ανέδειξε τη σημασία της συντονισμένης δράσης όλων των εμπλεκόμενων φορέων — πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας και κοινωνίας των πολιτών — για μια πιο δίκαιη, αποτελεσματική και ανθρώπινη προσέγγιση στη φροντίδα του καρκίνου του πνεύμονα.

Ανάγκη για τολμηρά και συντονισμένα βήματα

Με βάση τα πορίσματα του Policy Dialogue, η πρόληψη πρέπει να αποτελεί τον πρώτο και πιο ισχυρό πυλώνα μιας εθνικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα.

Μέτρα όπως η μείωση του καπνίσματος και του ατμίσματος, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα και η προστασία των εργαζομένων από καρκινογόνες ουσίες μπορούν να σώσουν ζωές, να ενισχύσουν τα συστήματα υγείας και να ωφελήσουν την οικονομία.

Όπως επισημάνθηκε, η εφαρμογή ενός πληθυσμιακού προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου μπορεί να επιτρέψει τη διάγνωση της νόσου σε πρώιμα στάδια, βελτιώνοντας σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης.

Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι η πρωτοβάθμια φροντίδα οφείλει να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο μιας στρατηγικής που θα βασίζεται στην πρόληψη, στην αξιολόγηση κινδύνου και στην έγκαιρη παραπομπή σε εξειδικευμένες δομές.

Τονίστηκε επίσης ότι μια ολοκληρωμένη και ασθενοκεντρική φροντίδα απαιτεί ισχυρές υποδομές, διαλειτουργικά συστήματα δεδομένων, επαρκή στελέχωση και εκπαίδευση του προσωπικού, καθώς και ένα σαφές πολιτικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει συνεπή και υψηλής ποιότητας φροντίδα σε όλη τη χώρα.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πρόσβαση στην καινοτομία. Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι όλοι οι ασθενείς πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επωφελούνται από τις νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές εξελίξεις — από τα μοριακά διαγνωστικά τεστ έως τις θεραπείες ακριβείας και εξατομικευμένης ιατρικής.

Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για προγράμματα υποστηρικτικής φροντίδας και επιβίωσης, με σωματική και πνευμονική αποκατάσταση, ψυχολογική υποστήριξη, επαγγελματικό προσανατολισμό και κοινωνικές υπηρεσίες, που μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους.

Ρεαλιστικές προτάσεις πολιτικής για τον καρκίνο του πνεύμονα

Στο πλαίσιο του Policy Dialogue, οι συμμετέχοντες διαμόρφωσαν ένα σύνολο κοινών προτάσεων πολιτικής, που αποτυπώνουν το κοινό όραμα για μια εθνική στρατηγική κατά του καρκίνου του πνεύμονα. Οι συστάσεις αυτές οργανώνονται στους εξής πέντε βασικούς άξονες, συνθέτοντας ένα ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο πλαίσιο για την πρόληψη, τη διάγνωση και τη φροντίδα των ασθενών.

Πρόληψη και Δημόσια Ενημέρωση

Ο διάλογος ανέδειξε την ανάγκη πλήρους εφαρμογής των μέτρων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO FCTC) και του Νόμου 5216/2025 για την προστασία των ανηλίκων και τη μείωση της χρήσης καπνικών προϊόντων.

Προτάθηκε η οργάνωση πανελλαδικών εκστρατειών ενημέρωσης για το κάπνισμα, το άτμισμα και τη συσχέτισή τους με την εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα, καθώς και η ενίσχυση των προγραμμάτων διακοπής. Οι εκστρατείες αυτές θα πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να συντονίζονται με άλλες πρωτοβουλίες δημόσιας υγείας, όπως εκείνες για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ώστε να πολλαπλασιάζεται η αποτελεσματικότητά τους.

Παράλληλα, τονίστηκε η ανάγκη για αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και των επαγγελματικών εκθέσεων σε βλαπτικούς παράγοντες, μέσα από τεκμηριωμένη νομοθεσία και ουσιαστική εφαρμογή.

Όλοι συμφώνησαν ότι η προαγωγή υγιεινών συνηθειών ζωής από νεαρή ηλικία, μέσα από προγράμματα σε σχολεία και χώρους εργασίας, θεωρείται καθοριστική για τη μακροπρόθεσμη πρόληψη.

Πρωτοβάθμια Φροντίδα και Έγκαιρη Διάγνωση

Η ενδυνάμωση των Γενικών Ιατρών ως πρώτης γραμμής άμυνας θεωρήθηκε κρίσιμη. Οι γιατροί αυτοί μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στον εντοπισμό των ατόμων υψηλού κινδύνου, στην ενημέρωση για τον προσυμπτωματικό έλεγχο και στην παραπομπή σε άλλες ειδικότητες.

Προτάθηκε η εφαρμογή προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, βασισμένου στον κίνδυνο, ως τέταρτου πυλώνα των εθνικών προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα θα βασιστεί στις οδηγίες της ΕΕ και του ΠΟΥ, καθώς και στο έργο της Εθνικής Ομάδας Εργασίας για τον Προσυμπτωματικό Έλεγχο του Καρκίνου του Πνεύμονα, όπου η ΕΛΛΟΚ συμμετέχει ως βασικός εταίρος.

Ιδιαίτερη προσοχή, σύμφωνα με τις προτάσεις, χρειάζεται στην ενημέρωση και πρόσβαση των αγροτικών και υποεξυπηρετούμενων περιοχών, όπου η συχνότητα καπνίσματος είναι υψηλότερη.

Ισότιμες και Ολοκληρωμένες Διαδρομές Φροντίδας

Οι συμμετέχοντες ανέδειξαν την ανάγκη για ισότιμη και έγκαιρη πρόσβαση στις καινοτόμες θεραπείες, ως προϋπόθεση για καλύτερα αποτελέσματα.

Προτάθηκε η δημιουργία δομημένων “διαδρομών φροντίδας” (care pathways) για τους ασθενείς, ώστε να οργανωθεί αποτελεσματικά η διαγνωστική και θεραπευτική διαδικασία και να μειωθούν οι καθυστερήσεις.

Τονίστηκε η ανάγκη ενίσχυσης της πολυεπιστημονικής συνεργασίας (MDT) ώστε να περιλαμβάνει πνευμονολόγους, ογκολόγους, ακτινοθεραπευτές, παθολογοανατόμους, ψυχο-ογκολόγους, εξειδικευμένους νοσηλευτές και εκπροσώπους ασθενών.

Εξίσου κρίσιμη θεωρήθηκε η έγκαιρη πρόσβαση σε μοριακές διαγνωστικές εξετάσεις, στην ογκολογία ακριβείας και σε κλινικές δοκιμές για νέες θεραπείες.

Ακόμη αναδείχθηκε ο ρόλος της υποστηρικτικής φροντίδας καθώς όλοι συμφώνησαν ότι αυτή πρέπει να ενσωματώνεται από τη διάγνωση έως την αποκατάσταση, λαμβάνοντας υπόψη τις ψυχολογικές, κοινωνικές και επαγγελματικές ανάγκες των ασθενών.

Πλοήγηση και Υποστήριξη του Ασθενούς

Μία από τις πιο καινοτόμες προτάσεις ήταν η δημιουργία ρόλου “Πλοηγού Ασθενούς”, ο οποίος θα καθοδηγεί τους νεοδιαγνωσμένους ασθενείς σε κάθε στάδιο — από τις διαγνωστικές εξετάσεις και τα ραντεβού έως την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και την αποκατάσταση.

Παράλληλα, προτάθηκε η ένταξη προγραμμάτων επιβίωσης που θα περιλαμβάνουν επαγγελματική και ψυχολογική υποστήριξη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Καρκίνο.

Ενίσχυση των πυλώνων που στηρίζουν τη φροντίδα των ασθενών

Κατά τη συζήτηση στο Policy Dialogue υπογραμμίστηκε η ανάγκη για ενίσχυση των συστημικών πυλώνων που στηρίζουν τη φροντίδα των ασθενών. Ειδικότερα:

• Εθνικό Μητρώο Νεοπλασιών & δείκτες ποιότητας: Ανάπτυξη και πλήρης λειτουργία του μητρώου, με εισαγωγή δεικτών αξιολόγησης για παρακολούθηση αποτελεσμάτων και ισότητας στην πρόσβαση.
• Επέκταση Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης: Θεσμοθέτηση προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα ως μέρος του εθνικού προγράμματος.
• Ψηφιακές υποδομές & αυτοαξιολόγηση: Αξιοποίηση εργαλείων αυτοαξιολόγησης, επένδυση σε ψηφιακή υποδομή υγείας, τηλεϊατρική και ψηφιακή εγγραμματοσύνη των ασθενών.
• Εθνική Ομάδα Εργασίας: Δημιουργία Εθνικής Ομάδας Εργασίας για τον Καρκίνο του Πνεύμονα υπό το Υπουργείο Υγείας, για παρακολούθηση υλοποίησης και συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς.
• Ενδυνάμωση οργανώσεων ασθενών: Μέσω συνδημιουργίας εργαλείων που αυξάνουν την ενεργή συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων.
• Διασφάλιση ποιότητας στα κέντρα: Ενεργή παρακολούθηση της ποιότητας και εφαρμογή συστημάτων διασφάλισης ποιότητας σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Τα κέντρα να θεσπίσουν δείκτες απόδοσηςκαι ποιοτικούς δείκτες βάσει των Essential Requirements for Quality Cancer Care: Lung Cancer της European Cancer Organisation, τηρώντας τα εθνικά και νομικά πρότυπα.
• Αποτελεσματικές επιχειρησιακές πολιτικές: Για πλήρη αξιοποίηση των συντονισμένων κλινικών διαδρομών: αξιόπιστη διαχείριση/αναφορά δεδομένων, ενεργός συμμετοχή ασθενών και φροντιστών, και σαφείς μηχανισμοί διακυβέρνησης και λογοδοσίας.
• Πιλοτικά έργα: Έναρξη πιλοτικών προγραμμάτων που θα αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα καινοτόμων προσεγγίσεων στην πρόληψη, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την παροχή φροντίδας.

Αναμενόμενα οφέλη από την εφαρμογή των προτάσεων

Η υλοποίηση των προτάσεων του Policy Dialogue μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη — όχι μόνο ιατρικά, αλλά και κοινωνικά και οικονομικά.

Η επένδυση στην πρόληψη και στην πρωτοβάθμια φροντίδα, καθώς και η έγκαιρη πρόσβαση στην καινοτομία, εκτιμάται ότι θα μειώσουν το κόστος για το σύστημα υγείας, θα ενισχύσουν την παραγωγικότητα και θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Ένα δίκαιο και ισχυρό σύστημα φροντίδας για τον καρκίνο του πνεύμονα μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των ανισοτήτων, στην ενεργό συμμετοχή των ασθενών και στην αποσυμφόρηση των νοσοκομείων, δημιουργώντας ένα μοντέλο δημόσιας υγείας βιώσιμο και προσανατολισμένο στον άνθρωπο.

Συλλογική πρόσκληση για δράση

Το Policy Dialogue ολοκληρώθηκε με μια συλλογική πρόσκληση για δράση προς την πολιτεία, την επιστημονική κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών.

Οι συμμετέχοντες τόνισαν ότι η ανάγκη για συντονισμένες και τολμηρές πρωτοβουλίες είναι πιο επιτακτική από ποτέ — από τη μείωση του καπνίσματος και την ενίσχυση της πρόληψης, έως τη θεσμοθέτηση εθνικού προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα, βασισμένου στις κατευθυντήριες οδηγίες της Εθνικής Ομάδας Εργασίας.

Επισήμαναν ότι η επένδυση στην πρόληψη και την καινοτομία, μαζί με τη συνεχή εκπαίδευση και πλοήγηση των ασθενών, αποτελούν θεμέλιο ενός ανθεκτικού και μελλοντικά έτοιμου συστήματος υγείας.

Στο κοινό συμπέρασμα του διαλόγου υπογραμμίστηκε ότι η Ελλάδα, ευθυγραμμισμένη με τους στόχους της EU Cancer Mission και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, έχει τώρα την ευκαιρία να μετατρέψει τη γνώση και τη συναίνεση σε πράξη και μετρήσιμο αποτέλεσμα — ένα βήμα που μπορεί να οδηγήσει σε μια δίκαιη και βιώσιμη εθνική στρατηγική για τον καρκίνο του πνεύμονα, με επίκεντρο τον άνθρωπο.