Πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση και ισότιμη πρόσβαση, τα κρίσιμα ζητήματα της ογκολογικής φροντίδας

Κρίσιμα ζητήματα για την οργάνωση της ογκολογικής φροντίδας, όπως η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στις καινοτόμες θεραπείες, επανέρχονται στο προσκήνιο με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Καρκίνου. Καθώς η επιστημονική πρόοδος αλλάζει ουσιαστικά την πρόγνωση πολλών μορφών της νόσου, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν διαθέτουμε αποτελεσματικές παρεμβάσεις, αλλά το πώς αυτές εντάσσονται έγκαιρα και με δίκαιους όρους στο σύστημα υγείας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) οργάνωσε έναν θεσμικό διάλογο που ανέδειξε τη συνεισφορά της επιστημονικής κοινότητας, τις προσεγγίσεις της φαρμακευτικής καινοτομίας και την εμπειρία των ασθενών. Κεντρικό ζητούμενο παραμένει η διαμόρφωση μιας σύγχρονης και βιώσιμης εθνικής στρατηγικής για τον καρκίνο, που θα αξιοποιεί την επιστημονική πρόοδο χωρίς να διευρύνει ανισότητες στην πρόσβαση στη φροντίδα.

Ο κρίσιμος ρόλος της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης

Η διάγνωση του καρκίνου σε πρώιμα στάδια αυξάνει τις πιθανότητες ίασης και περιορίζει την ανάγκη για επιθετικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, με όφελος τόσο για τους ασθενείς όσο και για το σύστημα υγείας. Η έμφαση στην πρόληψη και στην έγκαιρη διάγνωση δεν αφορά μόνο την κλινική αποτελεσματικότητα, αλλά συνδέεται άμεσα με την οργάνωση των υπηρεσιών υγείας και τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στη φροντίδα.

Σύμφωνα με τον Μιχάλη Νικολάου, Παθολόγο–Ογκολόγο και Επιμελητή Α΄ στην Α΄ Παθολογική Ογκολογική Κλινική του Γ.Α.Ο.Ν.Α. «Ο Άγιος Σάββας», έως και το 40% των καρκίνων μπορεί να προληφθεί μέσω του περιορισμού τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η σωματική αδράνεια, η κατανάλωση αλκοόλ και η έκθεση σε επιβαρυντικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η διαπίστωση αυτή μετατοπίζει την πρόληψη από το επίπεδο της ατομικής ευθύνης στο επίπεδο της οργανωμένης δημόσιας υγείας, αναδεικνύοντας την ανάγκη για συστηματικές πολιτικές πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης.

Σε επίπεδο εθνικού σχεδιασμού, η πρόληψη αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο μέσα από το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ». Όπως επισημαίνει ο Δημήτριος Χατζηγεωργίου, Ειδικός Παθολόγος–Λοιμωξιολόγος και αντιπρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, το πρόγραμμα αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική προσυμπτωματικού ελέγχου στη χώρα, με καθολική και δωρεάν πρόσβαση και ενεργητική πρόσκληση των πολιτών. Καλύπτοντας τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου, το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» μετατοπίζει το σύστημα υγείας από την παθητική αντιμετώπιση στην ενεργητική πρόληψη.

Οργάνωση της φροντίδας και εθνικός σχεδιασμός

Στο πλαίσιο της αναζήτησης πιο ασθενοκεντρικών και βιώσιμων μοντέλων φροντίδας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν πρωτοβουλίες που επεκτείνουν τη νοσοκομειακή φροντίδα πέρα από τα όρια του νοσοκομείου. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα κατ’ οίκον νοσηλείας ογκολογικών ασθενών «Οίκοθεν», που ξεκίνησε ως πιλοτική εφαρμογή στην Α΄ Παθολογική Ογκολογική Κλινική του Γενικού Αντικαρκινικού Ογκολογικού Νοσοκομείου Αθηνών «Ο Άγιος Σάββας», με πρωτοβουλία του Μιχάλη Νικολάου. Η παροχή θεραπείας στο σπίτι μειώνει την επιβάρυνση των ασθενών και συμβάλλει στην αποσυμφόρηση των ογκολογικών κλινικών, αναδεικνύοντας ότι η οργάνωση της φροντίδας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ποιότητας και ισότητας, ενώ το πρόγραμμα επεκτείνεται σταδιακά και σε άλλες νοσοκομειακές μονάδες της χώρας.

Την ανάγκη ενός συνεκτικού εθνικού σχεδιασμού για την ογκολογική φροντίδα υπογραμμίζει και ο Αριστοτέλης Μπάμιας, Καθηγητής Παθολογίας–Ογκολογίας και αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΟΠΕ, επισημαίνοντας ότι η βιώσιμη αντιμετώπιση του καρκίνου δεν μπορεί να περιορίζεται στη βελτίωση των θεραπειών. Όπως τονίζει, η σύγχρονη ογκολογική πολιτική οφείλει να στηρίζεται στην πρόληψη στον πληθυσμό, την έγκαιρη διάγνωση, την ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία και τη συστηματική υποστήριξη των επιζώντων, με τον ασθενή στο επίκεντρο κάθε απόφασης.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει ο κ. Μπάμιας, η πρόγνωση των περισσότερων μορφών καρκίνου έχει βελτιωθεί σημαντικά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται τόσο με τη διάγνωση σε πρωιμότερα στάδια, μέσα από πιο οργανωμένες στρατηγικές προσυμπτωματικού ελέγχου, όσο και με τη συνολική πρόοδο των θεραπευτικών προσεγγίσεων. Η συμβολή της μοριακής βιολογίας, της εξατομικευμένης ιατρικής, των στοχευμένων θεραπειών και της ανοσοθεραπείας έχει αλλάξει ουσιαστικά το τοπίο της ογκολογίας, μετατρέποντας σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και μεταστατικές μορφές καρκίνου σε χρόνιες παθήσεις, ενώ σε επιλεγμένα νοσήματα καθίσταται πλέον εφικτή και η ίαση.

Πρόσβαση στην καινοτομία

Οι επιστημονικές εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν μεταβάλει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο καρκίνος, τόσο ως προς τις θεραπευτικές επιλογές όσο και ως προς την πρόγνωση. Η βαθύτερη κατανόηση των μοριακών μηχανισμών της νόσου επέτρεψε τη μετάβαση από γενικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις σε πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Σε αυτό το πλαίσιο, η εξατομικευμένη ιατρική και η ανοσοθεραπεία έχουν συμβάλει καθοριστικά στη βελτίωση της επιβίωσης και της ποιότητας ζωής, μετατρέποντας τον καρκίνο σε ολοένα και περισσότερες περιπτώσεις σε διαχειρίσιμη χρόνια νόσο.

Η ένταξη της επιστημονικής προόδου στην καθημερινή κλινική πρακτική συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που η φαρμακευτική καινοτομία αντιμετωπίζεται σε επίπεδο πολιτικής υγείας. Η Ελισάβετ Προδρόμου, Γενική Διευθύντρια της Bristol Myers Squibb Ελλάδας και Γενική Γραμματέας του Pharma Innovation Forum, επισημαίνει ότι η καινοτομία δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά με όρους κόστους, αλλά ως επένδυση στη δημόσια υγεία και στη βιωσιμότητα του συστήματος. Όπως έχει τονίσει, τα καινοτόμα φάρμακα στην Ελλάδα συγκαταλέγονται ήδη στα χαμηλότερα τιμολογιακά επίπεδα στην Ευρώπη, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη τη διαμόρφωση πολιτικών για έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στις νέες θεραπείες.

Ολιστική προσέγγιση

Η βελτίωση της πρόγνωσης και η αυξανόμενη επιβίωση δημιουργούν ένα νέο πεδίο αναγκών, που υπερβαίνει την οξεία αντιμετώπιση της νόσου. Ο Μιχαήλ Λιόντος, Επίκουρος Καθηγητής Θεραπευτικής Ογκολογίας στο Ε.Κ.Π.Α., επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση του καρκίνου απαιτεί ολιστική προσέγγιση, η οποία συνδυάζει σύγχρονη θεραπεία, παρηγορική φροντίδα και συστηματική ψυχοκοινωνική υποστήριξη, ανταποκρινόμενη στις ανάγκες των ανθρώπων που ζουν με ή μετά τη νόσο.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο Νικόλαος Τσουκαλάς, Παθολόγος–Ογκολόγος και Διευθυντής του Ογκολογικού Τμήματος στο 417 ΝΙΜΤΣ, τονίζει τη σημασία της εξατομίκευσης της φροντίδας με αξιοποίηση των δεδομένων υγείας, της μοριακής βιολογίας και της βιοπληροφορικής και υπογραμμίζει ότι κάθε ασθενής αποτελεί μια μοναδική ψυχοσωματική οντότητα.

Από την πλευρά των ασθενών, η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ) επισημαίνει τη σημασία της ενεργού συμμετοχής των πασχόντων στη λήψη αποφάσεων και της ισότιμης πρόσβασης στις σύγχρονες θεραπείες. Όπως τονίζει η αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας, Παρασκευή Μιχαλοπούλου, ένα σύστημα υγείας που θέτει τον ασθενή στο επίκεντρο οφείλει να λαμβάνει υπόψη την εμπειρία και τις πραγματικές ανάγκες όσων ζουν με τη νόσο.