Ψυχογενής ωταλγία: Όταν το άγχος «πονάει» στο αυτί!

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση των περιστατικών ψυχογενούς ωταλγίας (έντονου πόνου στο αυτί), που δεν οφείλεται σε οργανικά ή παθολογικά αίτια αλλά σχετίζεται με ψυχολογικούς παράγοντες. «Είναι λιγότερο συχνή από την οργανική ωταλγία, αλλά σημαντική γιατί συχνά παραβλέπεται και “χτυπά” περισσότερο τις γυναίκες. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί απότοκο της σύγχρονης ζωής» αναφέρει ο διαπρεπής Έλληνας Χειρουργός Ωτορινολαρυγγολόγος Μηνάς Ν. Αρτόπουλος, Διευθυντής της Α’ Ω.Ρ.Λ. κλινικής του «ΜΗΤΕΡΑ».

Η ψυχογενής ωταλγία οφείλεται ή επηρεάζεται από ψυχολογικούς παράγοντες, χωρίς εμφανή ιατρική αιτία. «Είναι δηλαδή», εξηγεί ο κ. Αρτόπουλος, «πραγματικός και όχι «φανταστικός» πόνος. Προκαλείται από απορρύθμιση στην αντίληψη του πόνου στον εγκέφαλο, χωρίς να υπάρχει βλάβη στο αυτί». Ειδικότερα, σύμφωνα με τους ΩΡΛ, η πάθηση συνδέεται με ψυχολογικές καταστάσεις όπως:

• Άγχος
• Κατάθλιψη
• Σωματοδυσμορφική διαταραχή
• Σύνδρομο σωματοποίησης
• Υστερία (σύμφωνα με παλαιότερη ορολογία)

Τα συμπτώματα της ψυχογενούς ωταλγίας

Τα βασικά συμπτώματα προκαλούν ενοχλήσεις ή πόνο στο αυτί χωρίς ευρήματα στην ωτοσκόπηση. Τα συνοδά συμπτώματα είναι:

• Πονοκέφαλοι
• Μυϊκή ένταση
• Αυχενική δυσκαμψία

Συχνά σχετίζεται με περιόδους στρες ή συναισθηματικής φόρτισης.

Η διάγνωση

Για τη διάγνωση της ψυχογενούς ωταλγίας είναι απαραίτητο να αποκλειστούν αρχικά τα οργανικά αίτια, όπως: μέση ωτίτιδα, εξωτερική ωτίτιδα, προβλήματα κροταφογναθικής άρθρωσης, νευραλγίες, δόντια κ.ά. Ταυτόχρονα, ο ασθενής θα πρέπει να υποβληθεί σε ωτοσκόπηση και απεικονιστικές εξετάσεις και να αναλυθεί το ψυχοκοινωνικό ιστορικό του. Η διάγνωση τελικά γίνεται με αποκλεισμό (διάγνωση εξ αποκλεισμού).

Όπως εξηγεί ο κ. Αρτόπουλος, ο γιατρός θα πρέπει να υποψιαστεί την προέλευση της: «Όταν ο πόνος δεν αντιστοιχεί σε οργανικά ευρήματα, όταν υπάρχουν εναλλαγές στην έντασή του που σχετίζονται με το άγχος και όταν ο ασθενής έχει ιστορικό ψυχικής νόσου ή χρόνιου πόνου σε άλλα σημεία του σώματος χωρίς σαφή αιτία».

Πώς αντιμετωπίζεται η ψυχογενής ωταλγία

Η ψυχογενής ωταλγία κυρίως αντιμετωπίζεται με:

• Σωστή ενημέρωση και καθησυχασμό
• Ψυχολογική υποστήριξη ή/και παραπομπή σε ψυχολόγο ή ψυχίατρο, με χορήγηση, αν χρειάζεται, αγχολυτικών ή αντικαταθλιπτικών φαρμάκων
• Θεραπεία γνωστικής-συμπεριφορικής προσέγγισης

Σύμφωνα με στατιστικές μελέτες, η ψυχογενής ωταλγία εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες για τους εξής λόγους:

• Ψυχοσωματική έκφραση: Οι γυναίκες έχουν ελαφρώς μεγαλύτερη τάση να σωματοποιούν το άγχος ή την ψυχική δυσφορία (δηλαδή να εκδηλώνουν ψυχικές πιέσεις με σωματικά συμπτώματα).
• Ορμονικές επιδράσεις: Ορμονικές μεταβολές (π.χ. κύκλος, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση) ενδέχεται να αυξάνουν την ευαισθησία στον πόνο ή να ενισχύουν ψυχικές καταστάσεις που οδηγούν σε ψυχογενή συμπτώματα.
• Πιο συχνή αναζήτηση ιατρικής βοήθειας: Οι γυναίκες στατιστικά αναφέρουν πιο συχνά ήπια ή αδιευκρίνιστα συμπτώματα.

«Η ψυχογενής ωταλγία είναι πραγματικό και σημαντικό πρόβλημα υγείας, που εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες. Η αντιμετώπισή της απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση (ΩΡΛ και ψυχικής υγείας) και ευαισθησία στη διάγνωση και στη διαχείρισή της» καταλήγει ο κ. Αρτόπουλος.