Τι είναι η οστεοπόρωση και πως θα την προλάβουμε;

Ο σκελετός μας, είναι ένας ζωντανός ιστός, που συνεχώς και τμηματικά ανανεώνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας, με απορρόφηση του παλαιού, γηρασμένου, «φθαρμένου» οστού και αντικατάσταση του με νέο, ανθεκτικό οστό. Με αυτό τον τρόπο κάθε 10 έτη περίπου όλος ο σκελετός μας ανανεώνεται πλήρως. Στόχος αυτής της διεργασίας είναι να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή αντοχή του σκελετού μας και επιτυγχάνεται με την συνεργασία διάφορων ομάδων κυττάρων του: των οστεοκλαστών, που απορροφούν το παλαιό οστό, των οστεοβλαστών, που παράγουν το νέο οστό και των οστεοκυττάρων, που με διαφόρους μηχανισμούς συντονίζουν αυτή την προσπάθεια.

Αν για οποιονδήποτε λόγο αυξηθεί η δράση των οστεοκλαστών ή μειωθεί η δράση των οστεοβλαστών, δημιουργείται αρνητικό ισοζύγιο που οδηγεί στην εμφάνιση οστεοπόρωσης. Κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί με την φυσική φθορά του χρόνου κατά τη γήρανση. Είναι γνωστό ότι ο κίνδυνος κατάγματος αυξάνει με την πρόοδο της ηλικίας (τετραπλασιάζεται περίπου σε διάστημα 20 ετών), ακόμη και μεταξύ ατόμων με την ίδια οστική μάζα. Επιπλέον, η γήρανση συνεπάγεται μειωμένη απορρόφηση ηλιακής ακτινοβολίας από το δέρμα, επομένως μειωμένη σύνθεση βιταμίνης D και μειωμένη απορρόφηση ασβεστίου από το έντερο. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας, ειδικά για τις γυναίκες, είναι η εμμηνόπαυση και η επακόλουθη έλλειψη των γυναικείων ορμονών του φύλου, των οιστρογόνων, που οδηγεί σε ταχεία απώλεια οστού τα πρώτα 2-5 έτη μετά τη διακοπή της εμμήνου ρύσεως. Επιπλέον, υπάρχουν διάφορες παθήσεις που επιδρούν δυσμενώς στο σκελετό όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, ο υπογοναδισμός, ο υπερθυρεοειδισμός, ο υπερπαραθυρεοειδισμός και λοιπά ενδοκρινολογικά αλλά και ρευματολογικά, αιματολογικά, γαστρεντερικά, νεφρολογικά και άλλα συστηματικά νοσήματα καθώς οι κακοήθειες. Τέλος, διάφορα φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τα οστά μας, με πιο σημαντικό τα γλυκοκορτικοειδή (κορτιζόνη και συναφή μόρια).

Σημαντικό ρόλο παίζει η κληρονομικότητα, η οποία ευθύνεται για πάνω από 60% της πιθανότητας να εμφανίσει ένα άτομο οστεοπόρωση. Αλλά και οι συνήθειες ενός ατόμου επηρεάζουν, με το κάπνισμα, το αλκοόλ και την καθιστική ζωή να έχουν αρνητικό ρόλο ενώ η συστηματική άσκηση, τα επαρκή επίπεδα βιταμίνης D και η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου έχουν θετική επίδραση στον σκελετό. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η πρόσληψη ασβεστίου στην παιδική και εφηβική ηλικία, οπότε και διαπλάθεται ο σκελετός, ώστε να μπορέσει το άτομο να αποκτήσει τη μέγιστη δυνατή οστική μάζα ως νέος ενήλικας, αλλά και στους ηλικιωμένους, για να μπορεί να διατηρηθεί κατά το δυνατόν σταθερή η οστική μάζα.

Δυστυχώς, η οστεοπόρωση είναι συνήθως ασυμπτωματική, με αποτέλεσμα η διάγνωσή της να γίνεται καθυστερημένα και συχνά όταν ήδη έχει συμβεί ένα οστεοπορωτικό κάταγμα. Αξίζει να τονιστεί ότι η ύπαρξη προηγούμενου κατάγματος, ιδίως πρόσφατου, πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο για νέο κάταγμα, συνεπώς έχει μεγάλη σημασία να γίνεται έλεγχος για οστεοπόρωση και να χορηγείται κατάλληλη αγωγή σε όσους έχουν μόλις πάθει κάταγμα.

Η οστεοπόρωση υπολογίζεται ότι προσβάλλει 75.000.000 ανθρώπους στην Ευρώπη, Αμερική και Ιαπωνία. Μία στις τρεις γυναίκες και ένας στους πέντε άντρες πάνω από τα 50 θα υποστεί ένα οστεοπορωτικό κάταγμα. Περίπου 1.600.000 κατάγματα ισχίου συμβαίνουν παγκοσμίως κάθε χρόνο και μέχρι το 2050 ο αριθμός αυτός θα φτάσει τα 4,5 εκατομμύρια. Το 20-25% αυτών πεθαίνουν κατά το 1ο έτος μετά το κάταγμα ισχίου και 60% χρειάζονται υποστήριξη ένα έτος μετά το κάταγμα. Πρόκειται ουσιαστικά για μια επιδημία με τεράστιες κοινωνικές αλλά και οικονομικές επιπτώσεις στα συστήματα υγείας. Ενδεικτικά, η οστεοπόρωση ευθύνεται για περισσότερες ημέρες ενδονοσοκομειακής νοσηλείας από τον καρκίνο μαστού.

Η οστεοπόρωση μπορεί να είναι συχνότερη στις γυναίκες αλλά εμφανίζεται και στους άνδρες, αν και η αύξηση στον κίνδυνο κατάγματος εμφανίζεται στους άνδρες κατά 10 περίπου χρόνια αργότερα από ότι στις γυναίκες. Οι άνδρες χάνουν οστική μάζα με την ηλικία, αλλά επειδή έχουν μεγαλύτερη οστική μάζα φθάνουν σε οστεοπορωτικά επίπεδα σε μεγαλύτερη ηλικία σε σχέση με τις γυναίκες. Επιπλέον, στους άνδρες δεν υπάρχει η ταχεία οστική απώλεια, που σχετίζεται με την εμμηνόπαυση στις γυναίκες. Πάντως, περίπου 30 % των καταγμάτων του ισχίου συμβαίνει σε άνδρες και 1 στους 8 άνδρες ηλικίας μεγαλύτερης των 50 ετών θα εμφανίσει οστεοπορωτικό κάταγμα. Στην ηλικία των 90 ετών, περίπου το 17% των ανδρών θα υποστεί οστεοπορωτικό κάταγμα στο ισχίο, σε σχέση με το 32% των γυναικών.

 

Πως θα προλάβουμε τα οστεοπορωτικά κατάγματα;

Καταρχήν, να αποφύγουμε κατά το δυνατόν τις επιβαρυντικές συνήθειες (κάπνισμα, αλκοόλ, υπερκατανάλωση καφέ) και να φροντίσουμε για άσκηση και επαρκή πρόσληψη ασβεστίου, είτε διατροφικά είτε παίρνοντας δισκία ασβεστίου τα οποία συνήθως περιέχουν και βιταμίνη D. Η πρόληψη αρχίζει από την παιδική ηλικία, με τη σωστή διατροφή και άσκηση, ενώ στα άτομα μεγάλης ηλικίας η πρόληψη των πτώσεων έχει ιδιαίτερη σημασία. Επιπλέον, εφόσον έχει ήδη εμφανιστεί οστεοπόρωση, υπάρχουν σήμερα στη διάθεση μας πολλά ασφαλή και αποτελεσματικά φάρμακα για την θεραπεία της. Κάποια από αυτά έχουν ως στόχο να περιορίσουν τη δράση των οστεοκλαστών και άλλα να διεγείρουν τους οστεοβλάστες ώστε να σχηματίσουν νέο οστό. Είναι σημαντικό να είστε ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι ώστε έγκαιρα να απευθυνθείτε στον ειδικό ιατρό που θα σας καθοδηγήσει ως προς τη θεραπεία που είναι η καταλληλότερη για εσάς.

Authors

Αθανάσιος Αναστασιλάκης

Ο Αθανάσιος Αναστασιλάκης είναι Ενδοκρινολόγος, Eπιμελητής του Ενδοκρινολογικού Τμήματος στο 424 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης