Άρης Αγγελής: Περιορίζονται οι ελλείψεις φαρμάκων στην Ελλάδα
Η επάρκεια φαρμάκων δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα που αφορά τις φαρμακαποθήκες, τις φαρμακευτικές εταιρείες και τις ρυθμιστικές αρχές. Έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο πεδίο πολιτικής υγείας, στο οποίο συναντώνται η πρόσβαση των ασθενών, η ανθεκτικότητα του συστήματος, η βιομηχανική πολιτική και η ευρωπαϊκή συνεργασία. Ο Γενικός Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού του Υπουργείου Υγείας, Άρης Αγγελής, κατά την παρουσία του στο πάνελ «Medicine Shortages & Drug Pricing: Causes, Consequences, and Solutions» του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, παρουσίασε τη βελτιωμένη εικόνα της χώρας ως προς την ευαλωτότητα της φαρμακευτικής εφοδιαστικής αλυσίδας και τις παρεμβάσεις που έχουν δρομολογηθεί.
Ο κ. Αγγελής υποστήριξε ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην καλύτερη κατάσταση των τελευταίων ετών ως προς την ευαλωτότητα της φαρμακευτικής εφοδιαστικής αλυσίδας. Η εκτίμηση αυτή στηρίχθηκε σε πρόσφατα στοιχεία του ΕΟΦ, τα οποία δείχνουν μείωση τόσο στους κωδικούς που βρίσκονται υπό απαγόρευση εξαγωγών όσο και στα φάρμακα περιορισμένης διαθεσιμότητας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, οι κωδικοί υπό απαγόρευση εξαγωγών μειώθηκαν κατά 14%, από 93 σε 80, συγκρίνοντας την περίοδο Φεβρουαρίου–Μαΐου 2025 με την αντίστοιχη περίοδο του 2026. Αντίστοιχα, τα φάρμακα περιορισμένης διαθεσιμότητας μειώθηκαν κατά 10%, από 255 σε 229, μεταξύ Μαρτίου 2025 και Μαρτίου 2026.
Η πτωτική τάση δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει λυθεί. Η φαρμακευτική εφοδιαστική αλυσίδα παραμένει ευάλωτη σε διεθνείς πιέσεις, σε αποσύρσεις προϊόντων, σε δυσκολίες παραγωγής, σε εμπορικές αποφάσεις και σε στρεβλώσεις που μπορούν να επηρεάσουν την πρόσβαση των ασθενών σε αναγκαίες θεραπείες. Ωστόσο, τα βελτιωμένα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι όταν υπάρχουν δεδομένα, εργαλεία ελέγχου και στοχευμένες παρεμβάσεις, η διαθεσιμότητα φαρμάκων μπορεί να παρακολουθείται πιο συστηματικά.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια έχει το Ηλεκτρονικό Σύστημα Παρακολούθησης Διακίνησης Φαρμάκων, το ΗΣΠΑΔΙΦ. Πρόκειται για την ψηφιακή πλατφόρμα που επιτρέπει στο Υπουργείο Υγείας να παρακολουθεί το απόθεμα και τη διακίνηση επιλεγμένων φαρμακευτικών σκευασμάτων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, με στόχο την πρόληψη και την αντιμετώπιση των ελλείψεων. Η σημασία του συστήματος δεν περιορίζεται στην καταγραφή. Η αξία του βρίσκεται στη δυνατότητα τα δεδομένα να οδηγούν σε έγκαιρη παρέμβαση, πριν η έλλειψη φτάσει στον ασθενή ή στο φαρμακείο.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Αγγελής, η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων χωρών στην Ευρώπη που αξιοποιούν τέτοιου τύπου ψηφιακό εργαλείο για την ιχνηλάτηση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Από εκεί και πέρα, η πρόκληση είναι η πλήρης αξιοποίηση των δεδομένων από όλους τους κρίκους της αλυσίδας. Παραγωγοί, κάτοχοι άδειας κυκλοφορίας, φαρμακαποθήκες, φαρμακεία, νοσοκομεία και ρυθμιστικές αρχές χρειάζεται να έχουν κοινή εικόνα για τα αποθέματα, τις ροές και τις ανάγκες της αγοράς.
Ένα δεύτερο σημείο που ανέδειξε ο κ. Αγγελής αφορά τις παρεμβάσεις στην τιμολόγηση παλαιότερων και φθηνότερων φαρμάκων. Οι πολύ χαμηλές τιμές μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καταστήσουν δύσκολη τη διατήρηση ενός προϊόντος στην αγορά. Οι στοχευμένες αυξήσεις τιμών επιχειρούν να περιορίσουν αυτόν τον κίνδυνο, ώστε να αποφευχθούν ελλείψεις, αποσύρσεις και αντικατάσταση από νεότερα και ακριβότερα σκευάσματα.
Η συζήτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τα φάρμακα που μπορεί να μην είναι εμπορικά ελκυστικά, αλλά παραμένουν θεραπευτικά αναγκαία. Η πρόσβαση σε παλαιότερα και οικονομικά φάρμακα αποτελεί συχνά κρίσιμο παράγοντα για τη συνέχεια της φροντίδας. Όταν τέτοια προϊόντα αποσύρονται, το πρόβλημα δεν είναι μόνο λογιστικό ή εμπορικό. Μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό θεραπευτικό κενό για συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Αγγελής αναφέρθηκε και στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, συνδέοντάς τη με την ανάγκη μεγαλύτερης ανθεκτικότητας της φαρμακευτικής εφοδιαστικής αλυσίδας. Η παράμετρος αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για φάρμακα που είναι απαραίτητα για τη συνέχεια της θεραπείας και για τα οποία η διαθεσιμότητα δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τις συνθήκες της διεθνούς αγοράς.
Ο κ. Αγγελής αναφέρθηκε επίσης στη συνεργασία με τον ευρωπαϊκό μηχανισμό κοινών προμηθειών της HERA, της Ευρωπαϊκής Αρχής Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών Υγείας. Η HERA έχει ως αντικείμενο την ενίσχυση της ετοιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε διασυνοριακές απειλές υγείας και τη διασφάλιση καλύτερης διαθεσιμότητας ιατρικών αντιμέτρων. Ο μηχανισμός των κοινών προμηθειών επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνάπτει συμφωνίες προμήθειας εκ μέρους των συμμετεχουσών χωρών για συγκεκριμένα προϊόντα.
Στις επόμενες πρωτοβουλίες που ανέφερε ο κ. Αγγελής περιλαμβάνονται η προώθηση ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού τήρησης φυσικών αποθεμάτων και η δημιουργία Εθνικής Λίστας Κρίσιμων Φαρμάκων. Μια τέτοια λίστα μπορεί να βοηθήσει την πολιτεία να γνωρίζει ποια φάρμακα είναι απολύτως κρίσιμα για τη λειτουργία του συστήματος υγείας και για την προστασία των ασθενών, ώστε οι παρεμβάσεις να γίνονται με προτεραιότητες και όχι εκ των υστέρων.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι οι λίστες κρίσιμων φαρμάκων δεν είναι απλή καταγραφή. Είναι εργαλείο πολιτικής. Η Union List of Critical Medicines της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει φάρμακα των οποίων η συνεχής διαθεσιμότητα θεωρείται προτεραιότητα, ώστε να μπορούν τα συστήματα υγείας να λειτουργούν και να αποφεύγονται σοβαρές συνέπειες για τους ασθενείς. Παράλληλα, η αξιολόγηση της ευαλωτότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων για αυτά τα φάρμακα αποτελεί βασικό βήμα για τη μείωση του κινδύνου ελλείψεων.
Με βάση τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Αγγελής στους Δελφούς, η εικόνα έχει δύο όψεις. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν μετρήσιμες ενδείξεις βελτίωσης στην ελληνική αγορά φαρμάκου. Από την άλλη, το πρόβλημα των ελλείψεων δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως συγκυριακό φαινόμενο. Απαιτεί συστηματική παρακολούθηση, επαρκή δεδομένα, ευρωπαϊκή συνεργασία, στήριξη της παραγωγής και σαφή ιεράρχηση των φαρμάκων που είναι κρίσιμα για τη δημόσια υγεία.
Η πρόκληση για την επόμενη περίοδο δεν είναι μόνο να μειωθούν οι λίστες ελλείψεων. Είναι να αποκτήσει η χώρα έναν μηχανισμό που θα εντοπίζει έγκαιρα τα σημεία πίεσης, θα προλαμβάνει την επιδείνωσή τους και θα προστατεύει την πρόσβαση των ασθενών πριν το πρόβλημα φτάσει στην καθημερινή τους θεραπεία.
