Ημερίδα στο Keele Greece για τον ρόλο της εμβιομηχανικής στην ιατρική της υγιούς μακροζωίας

Το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, αλλά η μεγάλη πρόκληση για τη σύγχρονη ιατρική δεν είναι μόνο να ζούμε περισσότερα χρόνια. Είναι να διατηρούμε τη λειτουργικότητα, την αυτονομία και την ποιότητα στην καθημερινότητα όσο μεγαλώνουμε.

Σε αυτή την πρόκληση επιχειρούν να απαντήσουν νέα πεδία της βιοϊατρικής έρευνας και της τεχνολογίας, που δεν περιορίζονται στη θεραπεία της νόσου, αλλά αναζητούν τρόπους για την αποκατάσταση ή την υποστήριξη της λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού. Η εμβιομηχανική, στο πεδίο της αναγεννητικής ιατρικής, συνδυάζει τη βιολογία, την ιατρική και τη μηχανική για την ανάπτυξη θεραπευτικών προσεγγίσεων που στοχεύουν στην αποκατάσταση, την αντικατάσταση ή την αναγέννηση ιστών. Μαζί με την ιατρική ακριβείας και τις κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες, οι εξελίξεις αυτές ανοίγουν νέες δυνατότητες για τη φροντίδα, αλλά και κρίσιμα ερωτήματα για την πρόσβαση, το κόστος και τη βιοηθική.

Τα ζητήματα αυτά βρέθηκαν στο επίκεντρο της τρίτης διεπιστημονικής ημερίδας της σειράς «Reflections», που διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο Keele Greece με κεντρικό θέμα την Εμβιομηχανική και με τη συμμετοχή εκπροσώπων της επιστημονικής κοινότητας από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Την ημερίδα συντόνισε η δημοσιογράφος της ΕΡΤ, Σμαράγδα Αγορογιάννη.

Η λειτουργική αξιοπρέπεια

Στην έννοια της «Λειτουργικής Αξιοπρέπειας» στάθηκε ο Κωνσταντίνος-Σίμος Σιμόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Χειρουργικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και Κοσμήτωρ της Σχολής Ιατρικής και Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Keele στην Ελλάδα. Στην παρέμβασή του συνέδεσε τη ρομποτική χειρουργική με τη σημερινή εποχή της βιο-νοημοσύνης και τον ρόλο που μπορεί να έχει η εμβιομηχανική στην ενίσχυση της ανθρώπινης αυτονομίας.

Όπως ανέφερε, η εμβιομηχανική δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη νέων τεχνολογικών εργαλείων, αλλά επιτρέπει τη μοντελοποίηση βιολογικών λειτουργιών μέσω της τεχνητής νοημοσύνης. Σε αυτό το πλαίσιο, η λειτουργική αξιοπρέπεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει την ιατρική πρόοδο με την ικανότητα του ανθρώπου να παραμένει ενεργός, ανεξάρτητος και λειτουργικός, ακόμη και σε περιόδους αυξημένης ευαλωτότητας.

Ο κ. Σιμόπουλος χαρακτήρισε τη λειτουργία του Τμήματος Εμβιομηχανικής στο Keele Greece «ιστορική ευκαιρία για τους νέους επιστήμονες να υπηρετήσουν τον άνθρωπο στην πιο ευάλωτη στιγμή του».

Από την ιατρική ακριβείας στα CAR-T κύτταρα

Η μετάβαση από τη γενική θεραπευτική προσέγγιση στην εξατομικευμένη ιατρική αποτυπώθηκε στις παρεμβάσεις για την ιατρική ακριβείας και τις κυτταρικές θεραπείες. Ο Δημήτρης Θάνος, Τακτικό Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα «Βιολογικές Επιστήμες: Μοριακή Γονιδιακή Βιολογία», υπογράμμισε ότι η ιατρική ακριβείας μετατοπίζει το ενδιαφέρον από την ασθένεια στον ίδιο τον ασθενή.

Ο κ. Θάνος ανέφερε ότι περισσότεροι από 5.500 καρκινοπαθείς στην Ελλάδα έχουν ωφεληθεί, στο πλαίσιο της λειτουργίας του Εθνικού Δικτύου Ιατρικής Ακριβείας στην Ογκολογία, από εξατομικευμένες προσεγγίσεις που υποστηρίζουν πιο στοχευμένες θεραπευτικές αποφάσεις. Αντίστοιχα δίκτυα στην Καρδιολογία συμβάλλουν στην πρόληψη του αιφνίδιου θανάτου σε νέους ανθρώπους ηλικίας έως 35 ετών.

Στις κυτταρικές θεραπείες και ειδικότερα στα CAR-T κύτταρα αναφέρθηκε ο Γιώργος Βασιλόπουλος, Καθηγητής Αιματολογίας στην Ιατρική Σχολή Θεσσαλίας και ερευνητής του ΙΙΒΕΑΑ.

Ο κ. Βασιλόπουλος περιέγραψε τη διαδικασία κατά την οποία κύτταρα του ίδιου του ασθενούς τροποποιούνται γενετικά, ώστε να αναγνωρίζουν και να επιτίθενται σε αιματολογικά νεοπλάσματα. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη «νοσοκομειακή εξαίρεση», η οποία μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για την παραγωγή προηγμένων θεραπειών εντός της χώρας, με προοπτική χαμηλότερου κόστους και καλύτερης πρόσβασης για τους ασθενείς.

Το κόστος της καινοτομίας και το ερώτημα της πρόσβασης

Οι δυνατότητες που ανοίγουν οι προηγμένες θεραπείες συνοδεύονται από ένα δύσκολο ερώτημα για τα συστήματα υγείας. Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η πρόσβαση των ασθενών σε εξατομικευμένες και συχνά πολύ ακριβές θεραπείες, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η βιωσιμότητα της δημόσιας χρηματοδότησης;

Σε αυτή τη διάσταση αναφέρθηκε ο Βαγγέλης Μανωλόπουλος, Καθηγητής Φαρμακολογίας και πρώην Πρόεδρος του ΕΟΦ, εστιάζοντας στις προκλήσεις που δημιουργούν οι προηγμένες θεραπείες και ειδικότερα τα ATMPs, δηλαδή τα φάρμακα προηγμένων θεραπειών που βασίζονται σε γονίδια, κύτταρα ή ιστούς. Όπως εξήγησε, η ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων καθιστά αναγκαία μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην επιστημονική πρόοδο, την αποζημίωση της καινοτομίας και τη βιωσιμότητα των δημόσιων συστημάτων υγείας.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι και κοινωνικό και ηθικό, καθώς αφορά το πώς η καινοτομία μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική θεραπευτική επιλογή για τους ασθενείς που τη χρειάζονται. Οι προηγμένες θεραπείες δεν αρκεί να είναι διαθέσιμες σε επιστημονικό ή τεχνολογικό επίπεδο. Πρέπει να μπορούν να αξιολογούνται, να αποζημιώνονται και να εντάσσονται στο σύστημα υγείας με τρόπο που διασφαλίζει ουσιαστική πρόσβαση και βιώσιμη δημόσια χρηματοδότηση.

Η κρυοηλεκτρονική μικροσκοπία

Τη σημασία της βασικής έρευνας για την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων ανέδειξε ο Χρήστος Γατσόγιαννης, Καθηγητής Δομικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Münster, παρουσιάζοντας τις δυνατότητες που προσφέρει η κρυοηλεκτρονική μικροσκοπία.

Όπως ανέφερε, η τεχνολογία αυτή επιτρέπει την απεικόνιση των «μοριακών μηχανών» του κυττάρου σε θερμοκρασίες -180 βαθμών, δίνοντας στους ερευνητές τη δυνατότητα να κατανοήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις δομές που βρίσκονται πίσω από βασικές λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού.

Η κατανόηση αυτών των δομών αποτελεί κρίσιμο βήμα για την ανάπτυξη νέων θεραπειών. Με αυτή την έννοια, η παρέμβασή του υπενθύμισε ότι η πρόοδος στην προηγμένη ιατρική δεν αρχίζει μόνο από την κλινική εφαρμογή ή την τεχνολογική καινοτομία, αλλά και από τη βασική βιοϊατρική έρευνα.

Οι πέντε πυλώνες της υγιούς μακροβιότητας

Στην υγιή μακροβιότητα εστίασε η δρ. Καλλιόπη Καλαϊτζή, Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης και ιδρύτρια του πρώτου ιατρείου Lifestyle Medicine & Longevity στην Ελλάδα, υπογραμμίζοντας ότι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δεν αρκεί από μόνη της.

Όπως σημείωσε η δρ. Καλαϊτζή, έως το 2050 οι άνθρωποι άνω των 80 ετών αναμένεται να τριπλασιαστούν, γεγονός που καθιστά κεντρικό ζητούμενο όχι μόνο την επιβίωση, αλλά τη διατήρηση της λειτουργικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η υγιής μακροβιότητα συνδέεται με την πρόληψη, την αποκατάσταση και τις καθημερινές επιλογές που επηρεάζουν την πορεία της υγείας.

Παραθέτοντας δεδομένα από τη μελέτη EPIC, η δρ. Καλαϊτζή αναφέρθηκε σε πέντε παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν σε περισσότερα χρόνια υγιούς ζωής, τη μεσογειακή διατροφή, την άσκηση, την αποχή από το κάπνισμα, τον έλεγχο του βάρους και τον περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ.

Η αναφορά αυτή επαναφέρει τη συζήτηση από τις θεραπείες αιχμής στην καθημερινή πρόληψη. Η λειτουργική αυτονομία δεν εξαρτάται μόνο από τις προηγμένες ιατρικές παρεμβάσεις, αλλά και από τις συνήθειες, την αποκατάσταση και τα μοντέλα φροντίδας που βοηθούν τον άνθρωπο να παραμένει ενεργός όσο μεγαλώνει.

Ο ρόλος της βιοηθικής

Στην ανάγκη ενός ισχυρού βιοηθικού πλαισίου αναφέρθηκε η δικηγόρος και βιοηθικός Αίγλη Δάφνη, συνδέοντας την αναγεννητική ιατρική και την ψηφιακή υγεία με την προστασία της αυτονομίας του ασθενούς.

Η κ. Δάφνη σημείωσε ότι η παγκόσμια αγορά της ψηφιακής υγείας άγγιξε τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023, στοιχείο που δείχνει ότι οι νέες τεχνολογίες δεν αλλάζουν μόνο τα εργαλεία της ιατρικής, αλλά και το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται αποφάσεις για τη φροντίδα, τη χρήση των δεδομένων και τη σχέση του ασθενούς με το σύστημα υγείας.

Σε αυτό το περιβάλλον, η βιοηθική λειτουργεί ως πλαίσιο εμπιστοσύνης, ώστε η καινοτομία να συνδέεται με την προστασία της αυτονομίας του ασθενούς. Η πρόοδος στην αναγεννητική ιατρική, στις κυτταρικές θεραπείες και στην ιατρική ακριβείας χρειάζεται κανόνες που διασφαλίζουν ότι ο ασθενής παραμένει ενεργός συμμέτοχος στη θεραπευτική διαδικασία και όχι απλώς αποδέκτης τεχνολογικών παρεμβάσεων.

Σύνδεση έρευνας και κλινικής πράξης

Στη σύνδεση της έρευνας με την κλινική πράξη αναφέρθηκε η Έφη Γιαννοπούλου, Associate Director of Clinical Sciences στο Athens LifeTech Park, παρουσιάζοντας το όραμα για τη δημιουργία ενός βιοτεχνολογικού οικοσυστήματος στην Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Όπως εξήγησε η κ. Γιαννοπούλου, το Athens LifeTech Park φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην επιστημονική ιδέα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την εφαρμογή στην κλινική πράξη. Η ύπαρξη τέτοιων υποδομών έχει ιδιαίτερη σημασία σε πεδία όπως η αναγεννητική ιατρική, η βιοτεχνολογία και η ιατρική ακριβείας, όπου η μετάβαση από το εργαστήριο στον ασθενή απαιτεί συνεργασία πολλών επιστημονικών και θεσμικών πεδίων.

Στο ίδιο ευρύτερο πλαίσιο κινείται και το Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εμβιομηχανική (Αναγεννητική Ιατρική) του Πανεπιστημίου Keele στην Ελλάδα, το οποίο παρουσιάζεται ως διεπιστημονικό πρόγραμμα που συνδυάζει τη θεωρητική εκπαίδευση με την ερευνητική και εργαστηριακή εμπειρία.

Το πρόγραμμα καλύπτει πεδία όπως η μοριακή και κυτταρική βιολογία, η βιοχημεία, η βιοϊατρική μηχανική, η βιοτεχνολογία και η βιοπληροφορική, με στόχο την εκπαίδευση επιστημόνων που μπορούν να κινηθούν στο σημείο συνάντησης της βασικής έρευνας, της τεχνολογίας και της κλινικής εφαρμογής.

Περισσότερα χρόνια ζωής με αυτονομία και ποιότητα

Η τρίτη ημερίδα «Reflections» συμπύκνωσε το βασικό μήνυμα ότι η συζήτηση για την εμβιομηχανική δεν αφορά μόνο τις τεχνολογικές εξελίξεις στην ιατρική. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η επιστημονική πρόοδος μπορεί να μεταφραστεί σε περισσότερα χρόνια ζωής με λειτουργικότητα, αυτονομία και ποιότητα. Μια τέτοια προοπτική προϋποθέτει νέες θεραπείες και ερευνητικές υποδομές, αλλά και δίκαιη πρόσβαση, βιώσιμη χρηματοδότηση και ένα σταθερό βιοηθικό πλαίσιο που προστατεύει την αυτονομία του ασθενούς.