Τρία στα πέντε νέα καινοτόμα φάρμακα δεν φτάνουν στους Έλληνες ασθενείς

Η εικόνα από τη μελέτη Patients W.A.I.T. Indicator 2025

Η πρώτη μελέτη που παρουσίασε ο ΣΦΕΕ είναι η Patients W.A.I.T. Indicator 2025, η διεθνής μελέτη της EFPIA που πραγματοποιείται με τη συμβολή της IQVIA και αποτυπώνει τη διαθεσιμότητα νέων φαρμάκων σε 36 ευρωπαϊκές χώρες. Διεξάγεται από το 2004 και χρησιμοποιείται για τη σύγκριση της πρόσβασης των Ευρωπαίων ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, την περίοδο 2021–2024 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) ενέκρινε 168 νέα φάρμακα. Από αυτά, στην Ελλάδα είναι διαθέσιμα μόνο τα 69, πλήρως ή με περιορισμούς. Στην προηγούμενη καταγραφή, που αφορούσε την περίοδο 2020–2023, ήταν διαθέσιμα 75 από τα 173 νέα φάρμακα που είχαν εγκριθεί από τον ΕΜΑ.

Η διαθεσιμότητα, όμως, δεν σημαίνει πάντα απρόσκοπτη πρόσβαση. Από τα 69 νέα φάρμακα που είναι διαθέσιμα στη χώρα, μόνο τα 36 είναι πλήρως προσβάσιμα στους ασθενείς. Τα υπόλοιπα είναι διαθέσιμα μόνο με περιορισμούς, όπως μέσω του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ) ή του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης Φαρμάκων (ΣΗΠ). Επομένως, με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης:

Ο Έλληνας ασθενής έχει απρόσκοπτη πρόσβαση μόνο σε 1 από τα 5 καινοτόμα φάρμακα της τελευταίας τετραετίας.
Σε ακόμη 1 στα 5 έχει περιορισμένη πρόσβαση.
Σε 3 στα 5 νέα φάρμακα δεν έχει καθόλου πρόσβαση στη χώρα μας.

Η μελέτη καταγράφει και ένα ακόμη κρίσιμο εύρημα, τον χρόνο πρόσβασης. Ακόμη και όταν ένα νέο φάρμακο φτάνει τελικά στην Ελλάδα, απαιτούνται κατά μέσο όρο 641 ημέρες από την ευρωπαϊκή έγκριση μέχρι την αποζημίωσή του στη χώρα μας. Αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση σε μια νέα θεραπεία μπορεί να μετατίθεται σχεδόν δύο χρόνια μετά την έγκρισή της από τον ΕΜΑ.

Η διαθεσιμότητα νέων φαρμάκων στην Ελλάδα

Στη δεύτερη μελέτη, που εκπόνησε η IQVIA για λογαριασμό του ΣΦΕΕ, αποτυπώνεται η διαθεσιμότητα νέων καινοτόμων φαρμάκων στην Ελλάδα την περίοδο 2022–2025. Η έρευνα αφορούσε φάρμακα που έλαβαν έγκριση από τον ΕΜΑ από την 1η Ιανουαρίου 2022 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025 και εξέτασε την κατάσταση τιμολόγησης και αποζημίωσής τους στη χώρα μας, καθώς και την πρόθεση διάθεσής τους στην ελληνική αγορά.

Η μελέτη καταγράφει ότι από τα 214 νέα καινοτόμα φάρμακα που έλαβαν έγκριση από τον ΕΜΑ την περίοδο 2022–2025, μόνο 42, δηλαδή το 20%, είναι σήμερα διαθέσιμα στην ελληνική αγορά. Τα υπόλοιπα 172 δεν αποζημιώνονται στη χώρα μας. Από αυτά, 41 έχουν τιμολογηθεί στην Ελλάδα αλλά δεν βρίσκονται στη θετική λίστα αποζημιούμενων φαρμάκων, ενώ 131 δεν έχουν τιμή στην ελληνική αγορά.

Ο ΣΦΕΕ συνδέει άμεσα τη χαμηλή διαθεσιμότητα με το περιβάλλον που διαμορφώνουν οι υπέρογκες υποχρεωτικές επιστροφές. Με βάση τα στοιχεία της μελέτης, 3 στα 5 νέα καινοτόμα φάρμακα, δηλαδή 132 από τα 214, δεν είναι διαθέσιμα για τους Έλληνες ασθενείς, γεγονός που ο Σύνδεσμος αποδίδει στο αυξημένο βάρος των επιστροφών και στα αντικίνητρα που δημιουργούνται για την εισαγωγή νέων θεραπειών στην ελληνική αγορά.

Η μελέτη εξετάζει στη συνέχεια την προοπτική μελλοντικής διάθεσης αυτών των φαρμάκων, με βάση τις απαντήσεις των εταιρειών και την εκτίμηση της IQVIA για το σύνολο των προϊόντων κάθε κατηγορίας. Στην ομάδα των 41 τιμολογημένων φαρμάκων που δεν έχουν ενταχθεί στη θετική λίστα, μόνο 2 εμφανίζονται ως βέβαιο ότι θα είναι διαθέσιμα στο μέλλον. Για 20 προϊόντα ο φάκελος έχει υποβληθεί ή εκκρεμεί αξιολόγηση, ενώ για 19 δεν υπάρχει πρόθεση υποβολής φακέλου αποζημίωσης.

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η εικόνα για τα φάρμακα που δεν έχουν λάβει τιμή στην Ελλάδα. Από τα 131 προϊόντα αυτής της κατηγορίας, η μελέτη εκτιμά ότι 101 δεν θα είναι διαθέσιμα στο μέλλον, με βάση τις δηλώσεις των εταιρειών. Για 18 προϊόντα αναφέρεται ότι θα τιμολογηθούν, ενώ για 12 εκκρεμεί απόφαση σχετικά με την αίτηση τιμολόγησης.

Συνολικά, η μελέτη της IQVIA επιβεβαιώνει την εικόνα που καταγράφει και η Patients W.A.I.T. Indicator 2025, ότι η ουσιαστική πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στα νέα καινοτόμα φάρμακα παραμένει περιορισμένη. Προσθέτει, όμως, μια ακόμη πιο ανησυχητική διάσταση, καθώς εξετάζει όχι μόνο τη σημερινή διαθεσιμότητα, αλλά και την προοπτική μελλοντικής διάθεσης νέων θεραπειών στην ελληνική αγορά. Με βάση αυτά τα στοιχεία, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις καθυστερήσεις στην αποζημίωση, αλλά και τον κίνδυνο αρκετά νέα φάρμακα να μη φτάσουν καθόλου στους Έλληνες ασθενείς.

Οι προτάσεις του ΣΦΕΕ

Για να αντιστραφεί η επιδείνωση που αποτυπώνουν οι δύο μελέτες σχετικά με την πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις νέες θεραπείες, ο ΣΦΕΕ ζητά παρεμβάσεις στη φαρμακευτική πολιτική που θα διαμορφώσουν ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο πρόσβασης στην καινοτομία.

Οι προτάσεις του Συνδέσμου κινούνται σε δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά τον επαναπροσδιορισμό της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης, ώστε να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών. Η δεύτερη αφορά τη βελτίωση της αποδοτικότητας της φαρμακευτικής δαπάνης, μέσα από ελέγχους στη συνταγογράφηση, εφαρμογή μεταρρυθμίσεων και αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων.

Ο ΣΦΕΕ ζητά, επιπλέον, τη δέσμευση της Πολιτείας σε ένα τριετές πρόγραμμα με διαφάνεια και προβλεψιμότητα. Όπως υποστηρίζει, ένα τέτοιο πλαίσιο θα επιτρέψει στις φαρμακευτικές εταιρείες να προγραμματίσουν και να επενδύσουν στη χώρα, με στόχο οι Έλληνες ασθενείς να έχουν πρόσβαση στις θεραπείες που χρειάζονται, τη στιγμή που τις χρειάζονται.

Κρίσιμο ζητούμενο η πρόσβαση στην καινοτομία

Η περιορισμένη πρόσβαση στις νέες θεραπείες δεν είναι μόνο ελληνικό πρόβλημα. Η μελέτη Patients W.A.I.T. Indicator 2025 φανερώνει ότι η πρόσβαση στη φαρμακευτική καινοτομία παραμένει άνιση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με σημαντικές διαφορές τόσο στον αριθμό των φαρμάκων που είναι διαθέσιμα όσο και στον χρόνο που απαιτείται μέχρι να φτάσουν στους ασθενείς.

Η Ελλάδα βρίσκεται κοντά στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη συνολική διαθεσιμότητα, αλλά η σύγκριση με τις χώρες που καταγράφουν τις καλύτερες επιδόσεις δείχνει το πραγματικό μέγεθος της απόκλισης. Η συνολική διαθεσιμότητα στην Ελλάδα διαμορφώνεται στο 41%, έναντι 45% στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, σε χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Ιταλία, η Ελβετία και η Ισπανία, τα ποσοστά είναι πολύ υψηλότερα, από 69% έως 93%. Επομένως, η ελληνική υστέρηση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή απόκλιση από τον μέσο όρο, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης ανισότητας στην πρόσβαση των Ευρωπαίων ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία.

Το ευρωπαϊκό πρόβλημα έχει διαφορετικές αιτίες από χώρα σε χώρα. Σε επίπεδο Ευρώπης, η EFPIA συνδέει τις καθυστερήσεις και τη μη διαθεσιμότητα νέων φαρμάκων με παράγοντες όπως οι διαδικασίες αξιολόγησης, τιμολόγησης και αποζημίωσης, οι απαιτήσεις τεκμηρίωσης, οι αποφάσεις σε τοπικό επίπεδο και οι περιορισμοί των εθνικών προϋπολογισμών. Στην Ελλάδα, όμως, τα γενικά αυτά εμπόδια επιβαρύνονται από τη χρόνια υποχρηματοδότηση της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης, τις υψηλές υποχρεωτικές επιστροφές και τις στρεβλώσεις στο πλαίσιο τιμολόγησης και αποζημίωσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι προτάσεις του ΣΦΕΕ έχουν ιδιαίτερη σημασία. Δεν αφορούν μόνο την ανάγκη για περισσότερους πόρους, αλλά και τη διαμόρφωση ενός πιο σταθερού και προβλέψιμου πλαισίου, ώστε η πρόσβαση στις νέες θεραπείες να μη γίνεται με καθυστέρηση, με περιορισμούς ή με αβεβαιότητα για το αν ένα φάρμακο θα φτάσει τελικά στην ελληνική αγορά.

Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η πρόσβαση να αποτελέσει κεντρικό κριτήριο της φαρμακευτικής πολιτικής. Η αξία της φαρμακευτικής καινοτομίας για τον ασθενή δεν κρίνεται μόνο από τη θεραπευτική αξία ενός φαρμάκου, αλλά από το αν αυτό μπορεί να γίνει διαθέσιμο έγκαιρα, με σαφείς όρους αποζημίωσης και χωρίς να εξαρτάται από περιοριστικές ή έκτακτες διαδρομές πρόσβασης.